Alkaloidy

Grupa organicznych związków cyklicznych zawierających azot. Alkaloidy mogą być pochodzenia roślinnego lub grzybowego. Alkaloidy należą do związków biologicznie czynnych, czyli takich, które po zażyciu powodują pewne, chwilowe lub nie, zmiany w organizmie.


Kategoria: Zielarstwo


Właściwości chemiczne

Alkaloidy, ze względu na zawartość azotu w cząsteczce, posiadają często charakter zasadowy. Są trudno rozpuszczalne w wodzie.

Występowanie

Niektóre organizmy podczas przemiany aminokwasów są w stanie wyprodukować alkaloidy. Podejrzewa się, że alkaloidy służą roślinom jako substancja ochrona przeciwko zwierzętom. Mogą występować we wszystkich częściach roślin (nawet w nasionach). Alkaloidy występują często u roślin z rodziny Solanaceae, Papaveraceae i Ranunculaceae. Alkaloidy wśród zwierząt występują bardzo rzadko [5].

Działanie

Działanie alkaloidów na organizmy ludzi i zwierząt jest zróżnicowane. Alkaloidy najczęściej wykazują działanie na ośrodkowy lub wegetatywny układ nerwowy. Substancje alkaloidowe zazwyczaj są truciznami, niektóre z nich w mniejszych dawkach działają psychotropowo i przeciwbólowo.

Zastosowanie

Jako używki pochodzenia roślinnego używane na co dzień, np. herbata, kawa.

Jako przyprawa. Papryka zawiera pewne ilości kapsaicyny, która odpowiedzialna jest za jej 'ostry' smak.

W lecznictwie wykorzystuje się alkaloidy takie jak: atropina, kofeina, kokaina, chinina, kodeina, morfina, rezerpina, papaweryna, strychnina itd.

Rośliny zawierające alkaloidy: [5]

Nazwa roślinyGrupa alkaloidówAlkaloid
Anabasis sp. pirydyny i piperydynyAnabazyna
Areka katechu Areca catechu pirydyny i piperydynyArekolina
Bobrek trójlistkowy Menyanthes trifoliata pirydyny i piperydynyGencjanina, Gencjalutyna
Centuria pospolita Centarium umbellatum pirydyny i piperydynyGencjanina, Gencjalutyna
Goryczka żółta Gentiana lutea pirydyny i piperydynyGencjanina, Gencjalutyna
Granatowiec właściwy Punica granatum pirydyny i piperydynyPeletieryna, Izopeletieryna i inne
Grążel żółty Nuphar luteum pirydyny i piperydynyNufaramina, Nufamina, Nufeina
Kozieradka pospolita Trigonella foenum-graceumpirydyny i piperydynyTrygonelina
Kozłek lekarski Valeriana officinalis pirydyny i piperydynyAktynidyna
Lobelia rozdęta Lobelia inflata pirydyny i piperydynyLobelina
Rącznik pospolity Ricinus communis pirydyny i piperydynyRycyna
Szczwół plamisty Conium maculatum pirydyny i piperydynyKoniina i inne.
Tytoń Nicotiana sp. pirydyny i piperydynyNikotyna
Bieluń dziędzierzawa Datura stramonium tropanoweAtropina, DL-hioscyjamina, L-hioscyjamina, Skopolamina, Norhioscyjamina, Belaradyna, Atropamina
Krasnodrzew pospolity Erythroxylon coca tropanoweKokaina i inne
Lulek czarny Hyoscyamus niger tropanoweAtropina, DL-hioscyjamina, L-hioscyjamina, Skopolamina, Norhioscyjamina, Belaradyna, Atropamina
Mandragora lekarska Mandragora officinalis tropanoweAtropina, DL-hioscyjamina, L-hioscyjamina, Skopolamina, Norhioscyjamina, Belaradyna, Atropamina
Pokrzyk wilcza jagoda Atropa belladonna tropanoweAtropina, DL-hioscyjamina, L-hioscyjamina, Skopolamina, Norhioscyjamina, Belaradyna, Atropamina
Chinowiec Cinchona succirubra chinolowe i furochinoloweChinina, Chinidyna, Cynchonina, Cynchonidyna,
Ruta zwyczajna Ruta graveolens chinolowe i furochinoloweGraweolina, Dyktamnina, Skimianina, Kokusaginina
Dyptam jesionolistny Dictamnus albus chinolowe i furochinoloweGraweolina, Dyktamnina, Skimianina, Kokusaginina
Ipekakuana prawdziwa Cephaelis ipecacuanha izochinolinowe, typ emetynyEmetyna, Cefelina
Gorzknik kanadyjski Hydrastis canadensis izochinolinowe, typ emetynyHydrastyna
Mak uprawny Papaver somniferum izochinolinowe, typ emetynyNarkotyna (Noskapina), Narceina
Mak uprawny Papaver somniferum izochinolinowe, typ morfinanuMorfina, Kodeina, Tebaina
Magnolia Magnolia sp. izochinolinowe, typ benzyloizochinolinyMagnokuraryna
Mak uprawny Papaver somniferum izochinolinowe, typ benzyloizochinolinyPapaweryna
Chondrodendron tomentosum izochinolinowe, typ benzyloizochinolinyTubokuraryna
Dymnica Fumaria sp. izochinolinowe, typ benzofenantrydynySangwinaryna, Chelerytryna
Glistnik jaskółcze ziele Chelidonium majus izochinolinowe, typ benzofenantrydynyChelidonina, Homochelidonina
Kokorycz Corydalis sp. izochinolinowe, typ benzofenantrydynySangwinaryna, Chelerytryna
Berberys pospolity Berberis vulgaris izochinolinowe, typ protoberberynyBerberyna
Glistnik jaskółcze ziele Chelidonium majus izochinolinowe, typ protoberberynyBerberyna
Gorzknik kanadyjski Hydrastis canadensis izochinolinowe, typ protoberberynyBerberyna
Dymnica lekarska Fumaria officinalis izochinolinowe, typ protoberberynyBerberyna
Jateorhiza calumba/Jateorhiza palmata izochinolinowe, typ protoberberynyPalmatyna, Jatroryzyna, Kokumbamina
Glistnik jaskółcze ziele Chelidonium majus izochinolinowe, typ protopinyProtopina
Mak uprawny Papaver somniferum izochinolinowe, typ protopinyKryptopina i inne
Berberys Berberis sp. izochinolinowe, typ aporfinyMagnofloryna
Boldo Peumus boldus izochinolinowe, typ aporfinyBoldyna
Siwiec żółty Glaucium flavum izochinolinowe, typ aporfinyGlaucyna
Magnolia Magnolia sp. izochinolinowe, typ aporfinyMagnofloryna
Jazgrza Williamsa Lophophora williamsii izochinolinowe, typ tetrahydroizocholinyAnhalonina
Solanka Richtera Salsola richteri izochinolinowe, typ tetrahydroizocholinySalsolina
Anabasis sp. chinolizydynowe i 4-furylochinolizydynoweLupinina, Lupanina
Łubin Lupinus sp. chinolizydynowe i 4-furylochinolizydynoweLupinina, Lupanina
Genista cytisus/Genista canariensis chinolizydynowe i 4-furylochinolizydynoweCytyzyna
Grążel żółty Nuphar luteum chinolizydynowe i 4-furylochinolizydynoweTiobinufarydyna, Nufarydyna, Dezoksynufarydyna
Spartium junceum chinolizydynowe i 4-furylochinolizydynoweCytyzyna
Spartium scoparium chinolizydynowe i 4-furylochinolizydynoweSparteina
Thermopsis sp. chinolizydynowe i 4-furylochinolizydynoweCytyzyna, Termopsyna
Złotokap zwyczajny Laburnum anagyroides chinolizydynowe i 4-furylochinolizydynoweCytyzyna
b.d. chinazolinowechinazolina
Bobotrutka trująca Physostigma venenosum indoloweFizostygmina
Buławinka czerwona Claviceps purpurea indoloweErgometryna
Corynanthe yohimbe indoloweJohimbina
Katarantus różowy Catharanthus roseus indoloweWinblastyna
Kulczyba wronie oko Strychnos nux vomica indoloweStrychnina, Brucyna, Womicyna, a-kolubryna, b-kolubryna, c-toksyferyna I
Kulczyba ? Strychnos toxifera indoloweStrychnina, Brucyna, Womicyna, a-kolubryna, b-kolubryna, c-toksyferyna I
Kulczyba ? Strychnos colubrina indoloweStrychnina, Brucyna, Womicyna, a-kolubryna, b-kolubryna, c-toksyferyna I
Męczennica ciernista Passiflora incarnata indoloweHarmina, Harman
Poganek rutowaty Peganum harmala indoloweHarmina, Harman
Rivea sp. indoloweErgotamina
Rauwolfia Rauwolfia sp. indoloweAjmalina, Serpentyna, Rezerpina
Wilec Ipomea sp. indoloweErgotamina
Ciemiężyca Varatrum sp. sterydowe, glikoalkaloidyWeratrozyna, Pseudojerwina, Estry alkoholoamin: Protoweratryna A i B, Cewadyna, Cewacyna, ester protoweryny, wolna alkoholoamina: Jerwina, Protoweryna, Weracewina
Pomidor Lucopersicum sp. sterydowe, glikoalkaloidyTomatyna, wolna alkoholoamina Tomatydyna
Sabadyla lekarska Schoenocaulon officinale sterydowe, glikoalkaloidyTomatyna
Wrightia antidysenterica sterydowe, glikoalkaloidywolna alkoholoamina Konesyna
Ziemniak, Psianka Solanum sp. sterydowe, glikoalkaloidySolanina, wolna alkoholoamina Solanidyna
Tojad Aconitum sp. dwuterpenoweAkonityna, Kodelfina, Elatyna, Napellina
Ostróżka Delphinium sp. dwuterpenoweAkonityna, Kodelfina, Elatyna, Napellina
b.d. dwuterpenowe, grupa imidazoluL-histydyna, imidazol
Herbata chińska Camelia sinensis dwuterpenowe, gupa purynyKofeina, Teobromina, Teofilina
Kakaowiec właściwy Theobroma cacao dwuterpenowe, gupa purynyKofeina, Teobromina, Teofilina
Kawa arabska Coffea arabica dwuterpenowe, gupa purynyKofeina, Teobromina, Teofilina
Kola Cola sp. dwuterpenowe, gupa purynyKofeina, Teobromina, Teofilina
Paulinia guarana Paullinia cupana dwuterpenowe, gupa purynyKofeina, Teobromina, Teofilina
Emilia Emilia sp. dwuterpenowe, gupa pirolizydynyalkoholoaminy:Heliotrydyna, Platenycyna, Retronecyna, Otonecyna, Alkaloidy jednoestrowe: Supinina, Heliotrydyna, Latyfolina, Europina, Alkaloidy dwuestrowe: Senecjonina, Platyfilina, Jakobina, Emilina
Heliotrop Heliotropum sp. dwuterpenowe, gupa pirolizydynyalkoholoaminy:Heliotrydyna, Platenycyna, Retronecyna, Otonecyna, Alkaloidy jednoestrowe: Supinina, Heliotrydyna, Latyfolina, Europina, Alkaloidy dwuestrowe: Senecjonina, Platyfilina, Jakobina, Emilina
Sadziec Eupatorium sp. dwuterpenowe, gupa pirolizydynyalkoholoaminy:Heliotrydyna, Platenycyna, Retronecyna, Otonecyna, Alkaloidy jednoestrowe: Supinina, Heliotrydyna, Latyfolina, Europina, Alkaloidy dwuestrowe: Senecjonina, Platyfilina, Jakobina, Emilina
Starzec Senecio sp. dwuterpenowe, gupa pirolizydynyalkoholoaminy:Heliotrydyna, Platenycyna, Retronecyna, Otonecyna, Alkaloidy jednoestrowe: Supinina, Heliotrydyna, Latyfolina, Europina, Alkaloidy dwuestrowe: Senecjonina, Platyfilina, Jakobina, Emilina
Gorczyca biała Sinapis alba aminy aromatyczneSynapina
Jęczmień zwyczajny Hordeum vulgare aminy aromatyczneHordenina
Jazgrza Williamsa Lophophora williamsii aminy aromatyczneAnhalina, Meskalina
Papryka roczna Capsicum annum aminy aromatyczneKapsaicyna
Przęśl Ephedra sp. aminy aromatyczneEfedryna
Sporysz Secale cornutum aminy aromatyczneTyramina
Zimowit jesienny Colchicum autumnale aminy aromatyczneKolchicyna, trująca substancja występująca w całej roślinie. Najwięcej kolchicyny znajduje się w nasionach*. Demekolcyna, Kolchizyd

Kolchicyna, chociaż nie zawiera heterocyklicznego azotu i nie posiada charakteru zasadowego, to zaliczana jest do alkaloidów ze względu na wysoką aktywność farmakologiczną [5]


Źródło:
  1. Cincura F. Ferakova V. i inni. 1990. Pospolite rośliny środkowej Europy. PZWL, Warszawa.
  2. Dziak A. (red.), Dobrzyński T. 1968. Botanika Farmaceutyczna. PZWL, Warszawa.
  3. Kołoczek H. (red.). 2009. Ćwiczenia z biochemii dla studentów Uniwersytetu Rolniczego, Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.
  4. Marcinek J. 2006. Ilustrowana encyklopedia powszechna A-Z, Zielona Sowa, Kraków.
  5. Poczwara M. 1978. Farmakognozja. Akademia Medyczna im. M. Kopernika, Kraków.

Pozostaw komentarz

Należy wypełnić prosty test (poniżej). Najedź myszką na kwadrat obok napisu 'Nie jestem robotem' i naciśnij lewy przycisk myszy komputerowej. Po przejściu testu można wysłać komentarz. Przepraszamy za utrudnienia

*Komentując wpis, akceptujesz jednocześnie paragraf nr 9 regulaminu wortalu (patrz stopka)

Skomentuj jako pierwszy