Warzywnik

Warzywnik

Warzywnik, nazywany także Ogrodem przydomowym, to obszar uprawy warzyw na małej powierzchni najczęściej przez jego właściciela i jednocześnie konsumenta. Zazwyczaj uprawa ta jest na poziomie amatorskim lub hobbystycznym.


Warzywnik

Ryc. 1. Warzywnik

Wstęp

Warzywnik towarzyszy ludzkości od momentu gdy człowiek zadecydował o zmianie trybu życia z wędrowniczego na osiadły. Początkowo człowiek zajmował się zbieractwem i eksploatacją miejscowych roślin, lecz wraz ze zwiększaniem się populacji powstał problem zaopatrzenia jej w żywność. Aby zapewnić sobie pożywienie człowiek musiał nauczyć się uprawy roślin w jego najbliższym otoczeniu. Prawdopodobnie tak wyglądała geneza ogródków przydomowych.


Charakterystyka ogrodów przydomowych

Ogrody domowe i działkowe mają zazwyczaj powierzchnię nie przekraczającą 500 m2 (100-150 m2 na jednego członka rodziny). Znajdują się blisko miejsca zamieszkania oraz źródła wody (studnia, zbiornik na deszczówkę, kran itp.). Zazwyczaj uprawiane są odmiany, które nie nadają się do uprawy mechanicznej (wielkotowarowej) i posiadają cechy takie jak duża wysokość, delikatne owoce, mała odporność na transport, nietypowy kształt i barwa. Pomimo tych cech, odmiany do uprawy w ogródku często posiadają lepszą plenność i korzystniejszą zawartość witamin, makro- i mikroelementów, cukrów, a także błonnika . Dużą popularnością cieszą się odmiany nietypowe, wyróżniające się barwą, kształtem, pokrojem i wielkością. Do uprawy roślin w ogrodach wykorzystywane są proste narzędzia takie jak: łopata, motyka, planet, widły, szpadel, wiadra, konewki i taczki. Czasami wykorzystywany jest kultywator z silnikiem.

Definicja Ogrodów przydomowych według Głównego Urzędu Statystycznego [3]: "Powierzchnia ogrodów przydomowych to powierzchnia zlokalizowana najczęściej wokół siedziby gospodarstwa, często oddzielona od reszty gospodarstwa. Obejmuje powierzchnię upraw przeznaczonych przede wszystkim na samozaopatrzenie w gospodarstwie domowym użytkownika gospodarstwa rolnego. Sporadycznie nadwyżki zbiorów mogą być sprzedawane. Ogród przydomowy może obejmować zarówno uprawy rolne i ogrodnicze jednoroczne, jak i uprawy wieloletnie. Do ogrodów przydomowych nie należy zaliczać powierzchni trawników i ogrodów ozdobnych oraz powierzchni przeznaczonej na rekreację."


Ogródek to przyszłość

procesprodukcjiwarzyw

Ryc. 2. Uproszczony proces produkcji warzyw

Można zauważyć jak produkcja towarowa jest zaawansowana

Każdy etap pochłania duże ilości energii i surowców

W związku z narastającym zanieczyszczeniem środowiska, związanym z nadmierną eksploatacją upraw, a także z wyczerpywaniem naturalnych surowców, prognozuje się, że warzywniki w najbliższym czasie zyskają na popularności. Nakład energetyczny i surowcowy związany z wyprodukowaniem warzywa przeznaczonego do handlu jest tak ogromny, że wkrótce uprawa ogródków przydomowych dla większości ludzi stanie się koniecznością. Wystarczy spojrzeć na etap produkcji: zabiegi uprawowe wymagające użycia ropy i innych chemikaliów, do produkcji nawozów sztucznych azotowych zużywa się ogromne ilości gazu, przy selekcji jakościowej odpadają warzywa niespełniające wymogów jakościowych, na które zużyliśmy energię i surowce, do transportu potrzebna jest ropa, do składowania i przechowywania warzyw potrzebna jest energia, do sprzedaży i zasilania sklepu potrzebna jest także energia. Na zakupione, ładnie opakowane warzywo czy owoc trzeba zużyć naprawdę dużo surowców, energii i pracy ludzi.


Ogródek działkowy w mieście lub na przedmieściach

Wiele kontrowersji budzi temat ogródków przy działkach miejskich z powodu niedoinformowania ludzi. Po pierwsze uprawa warzyw powinna znajdować się na najlepszych ziemiach i w najczystszym środowisku - tutaj nie ma się co kłócić, ponieważ jest to oczywiste. Rośliny pobierają składniki pokarmowe z ziemi ale także z atmosfery wokół nich, a więc jedzenie warzyw z ogródka w mieście na pewno nie wpłynie pozytywnie na nasze zdrowie. Także ogólne stwierdzenie że warzywa i owoce z naszego ogródka są o wiele zdrowsze od tych w sklepie jest czasami błędne. Wszystko zależy od miejsca uprawy i uwaga od sposobu uprawy! Złe najczęściej nadmierne lub w nieodpowiedniej porze nawożenie szczególnie nawozami mineralnymi i kompostonwikiem (w którym można znaleźć naprawdę wszystko) odgrywa tutaj dużą rolę. Pod żadnym pozorem warzyw wyprodukowanych z ogródka w miejscu zanieczyszczonym nie powinniśmy podawać dzieciom! Zawierające dużo azotanów i metali ciężkich warzywa mogą być impulsem do wytworzenia się tkanek nowotworowych co przy wysokim metaboliźmie młodych osób w tym dzieci jest bardziej nasilone!


Wady i zalety warzywników

Zalety:

  1. Możliwość wyprodukowania najlepszej jakości warzyw. Jakość zależy od wielu czynników, ale głównie od gleby, wiedzy użytkownika, warunków, i sposobu uprawy. Jeżeli użytkownik np. źle będzie nawoził lub wybierze złą odmianę, to wyprodukuje nawet bardzo szkodliwe dla zdrowia warzywo (np: szpinak, buraki, sałata i jej skłonność do gromadzenia szkodliwych azotanów).
  2. Skrócenie lub wyeliminowanie przechowywania, które źle wpływa na jakość warzyw. Przykładowo świeże warzywa zawierają więcej witaminy C od warzyw przechowywanych (enzymy rozkładają witC).
  3. Mała szkodliwość dla środowiska.
  4. Wykorzystanie odpadków organicznych w postaci kompostownika do nawożenia.
  5. Ogród warzywny może pełnić funkcję dekoracyjną dla domu
  6. Ogród warzywny to rozrywka aktywna, która może zastąpić rozrywkę bierną np: oglądanie telewizji. Może również stanowić namiastkę hortiterapii poprzez aktywne uczestniczenie w tworzenie własnego ogrodu, która poprawia zdrowie fizyczne, a także psychiczne. Hortiterapia czyli leczenie za pomocą ogrodów polecana jest szczególnie dla osób starszych.
  7. Ogród przydomowy może pełnić rolę edukacyjną np. dla dzieci.

Wady:

  1. Nakład pracy osoby lub osób, który można wykorzystać w inny sposób
  2. Możliwość wyprodukowania warzyw ze szkodliwymi substancjami (metale ciężkie, azotany).
  3. Trzeba mieć dostęp do miejsca, w którym można uprawiać warzywa (czyste środowisko, odpowiedni areał)
  4. Możliwość wyprodukowania niskiej jakości warzyw w wyniku opisanych czynników w części z zaletami. Tutaj także odgrywa dużą rolę czynnik związany z chorobami i szkodnikami upraw, z którymi ciężko sobie poradzić bez środków ochrony roślin.
  5. Możliwość pogorszenia materiału siewnego w wyniku złej uprawy i wprowadzeniu go do obiegu handlowego

Jak polepszyć jakość warzyw w naszym ogródku?

  1. Zasięgnąć rady jak uprawiać rośliny od specjalisty, eksperta, fachowca*, którzy ukończyli szkoły o profilu ogrodniczym lub rolniczym. Informacji na temat uprawy możemy przykładowo otrzymać od rolników dostarczających warzywa do zakładów przetwórczych (przechodzą szkolenia aby uzyskać warzywa spełniające normy i posiadają wiedzę praktyczną).
  2. Poczytać literaturę, w której zawarte są informacje na temat uprawy danej rośliny: biologię warzywa, nawożenie, sposób uprawy, zabiegi pielęgnacyjne itd.
  3. Dobrać gatunki roślin, których częściami użytkowymi są owoce, kwiaty, nasiona, czyli organy generatywne. W nich bowiem gromadzi się najmniej substancji szkodliwych. Do gatunków akumulujących małe ilości szkodliwych substancji należą: groch, fasola, pomidor, papryka, ogórek. Do gatunków akumulujących dużą ilość szkodliwych substancji należą głównie warzywa liściowe: sałata, szpinak, seler naciowy, buraki ćwikłowe!, kapusta w mniejszym stopniu.
  4. Należy dobrać odmiany według pory upraw. Odmiany wczesne, późne
  5. PH gleby w przedziale 6,0-6,5 potrafi ograniczyć przyswajanie azotanów i metali ciężkich nawet o 100%, a więc należy doprowadzić glebę do takiego odczynu przy pomocy np. Węglanu Wapnia (CaCO3).
  6. Warzywnik powinien znajdować się co najmniej 150 m od szlaków komunikacyjnych i 500 metrów od szlaków komunikacyjnych o dużym ruchu. Także nie powinien być zakładany na zanieczyszczonych glebach koło kopalni oraz przy rzekach blisko zakładów produkcyjnych.
  7. Należy zapewnić roślinom optymalne warunki i ograniczyć stresy związane np. z suszą, chorobami, mrozami do minimum. Podczas stresów rośliny mają tendencję do akumulacji szkodliwych substancji.
  8. Duża zawartość substancji organicznej takiej jak torf, przekompostowana trawa i trociny mogą ograniczyć akumulację szkodliwych związków
  9. Nie spożywamy warzyw i owoców "nadgnitych", zepsutych z parchem czy pleśnią. Patogeny te mogą produkować mykotosyny, które są bardziej kancerogenne niż azotany czy metale ciężkie.
  10. Jeżeli musimy warzywa przechowywać to w jak najniższej temperaturze (powyżej zera), w ciemności i dużej wilgotności powietrza.
  11. 2-3 dni przed zbiorem należy warzywa dobrze podlać
  12. Nie należy nawozić warzyw przed zbiorem

Podsumowanie

Ogrody przydomowe towarzyszyły człowiekowi od bardzo długiego czasu i wyżywiły znaczną część ludzkości. Problem z ogrodami przydomowymi pojawia się gdy chcemy zająć się ich uprawą we współczesnym świecie, gdzie towarzyszy nam zanieczyszczenie środowiska, szybkie życie, a także wyspecjalizowanie się w danej dziedzinie. Posiadanie warzywnika stało się komfortem, na który nie każdy może sobie pozwolić. Osobiście twierdzę, że ogródki przydomowe wrócą w najbliższym czasie do łask.


Autor/Złożył:

Aleksander Skrzyński


Źródło:
  1. Magdalena Gajewska, Anna Czajkowska, Beata Bartodziejska, Zawartość azotanów (III) i (V) w wybranych warzywach dostępnych w handlu detalicznym regionu łódzkiego, OŚiZN, nr 40, 2009r.
  2. Lityński M. 1963. Warzywnictwo - Ogólna uprawa warzyw. PWRiL, Warszawa.
  3. Łączyński A. (Kier.) 2011. Użytkowanie Gruntów Powszechny Spis Rolny 2010. GUS, Warszawa. Protokół dostępu: http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/rl_psr2010_raport_uzytkowanie_gruntow.pdf (dostęp 22.3.2015)