Nazwa gatunkowa: Kozłek lekarski - Valeriana officinalis L. [3]

Nazwa angielska: valerian, common valerian [3]

Nazwa niemiecka: Gemeiner Baldrian [3]

Inne nazwy: Waleriana lekarska, Baldrian

Rodzina: Kozłkowate/Walerianowate - Valerianaceae Batsch


Kozłek lekarski Valeriana officinalis

Kozłek lekarski

pokrój

Morfologia:

Wysokość: 50-200 cm

Kwiaty: kwiatostan duży, baldachowaty. Korona biaława (białe, bladoróżowe lub jasnofioletowe płatki korony), dzwonkowato-lejkowata, 0,4-0,5cm długości.; kielich niewyraźny, 5-krotny, w czasie kwitnienia bardzo mały, później w czasie owocowania tworzy pierzasty puch na owocu; korona 4-5 krotna. Pręciki: 3; słupek 3-komorowy.

Owoce: drobny orzech o długości 0,3 cm, pokryty pierzastym puchem.

Łodyga: dęta (wew. pusta), pojedyncza, walcowana, głęboko bruzdowana, prosta, u dołu owłosiona, u góry naga.

Liście: ciemnozielone, nieparzysto-pierzasto-sieczne, naprzeciwległe; odziomkowe długoogonkowe, łodygowe na krótkich ogonkach, a najwyższe siedzące, o 7-23 odcinkach jajowatych lub jajowato-lancetowatych, średnie o 5-9 odcinkach. Wiosną jako pierwsze ukazują się liście odziomkowe.

Nasiona:

Korzenie: wiązkowe, liczne, cienkie, brunatne o specyficznym zapachu.

Kłącza: krótkie, bez rozłogów nadziemnych, walcowate, grube, z charakterystycznym zapachem. Duża liczba korzeni bocznych.


Biologia:

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia. Hemikryptofit.

Pokrój: wysoka bylina o przyziemnej rozecie liściowej w pierwszym roku. W następnym roku rozwijana jest długa łodyga.

Kwitnienie: czerwiec - sierpień (VI-VIII)

Rozmnażanie: generatywnie - przez siew nasion.


Ekologia:

Pochodzenie: Azja, Europa

Występowanie: Strefa klimatu umiarkowanego Europy, Ameryki Północnej, Środkowej i Północnej Azji, Japonia, Mandżuria, Pospolicie w Polsce. Występuje głównie na niżu i wyżu, rzadziej w terenach górskich.

Siedliska: wilgotne lasy, łąki, torfowiska niskie i zarośla, olszyny. Gatunek dość zmienny. Zbiorowiska wysokich bylin wzdłuż cieków wodnych Filipendulion oraz zespoły Valeriano-Filipenduletum.


Uprawa/Ochrona:

Stanowisko: słoneczne, ciepłe.

Podłoże: próchniczne, torfowe. Z powodzeniem można uprawiać na glebach ciężkich, gliniastych.

Nawadnianie: dostateczne.

Choroby: Zgorzel siewek, Mączniak prawdziwy kozłka, Mączniak rzekomy kozłka, Rdza kozłka. Na zgorzel siewek stosujemy zaprawy z dodatkiem Dithane NeoTec 75 WG. Do zwalczania mączniaka prawdziwego możemy posłużyć się środkami takimi jak: Baycor 25 WP, Tiotar 80 WP, Tiotar 800 SC, Topsin M 70 WP. Mączniaka i Rdzę zwalczamy przy pomocy Dithane NeoTec 75 WG [9].

Szkodniki: Mszyce (Aphididae). Mszyce zazwyczaj atakują szypuły kwiatostanowe, ale mogą pośrednio przenosić groźne choroby (spadź jako pożywka dla grzybów). Do zwalczania mszyc mamy szereg związków: Bulldock 025 EC, Cyperkill 25EC, Fastac 100 EC, Karate Zeon 050 CS, Pirimor 500 WG, Sherpa 100 EC, Sumi-Alpha 050 EC [9].

Odmiany uprawiane mają silniej rozwinięty system korzeniowy niż rośliny ze stanu naturalnego

Grube korzenie ułatwiają oczyszczanie surowca po zbiorze [2]. Kozłek ze stanowisk naturalnych (forma naturalna/typowa) nie zaspokaja potrzeb rynku (zbyt mała ilość roślin), może czasami nie spełniać wymagań jakościowych (zawartość substancji czynnych) [6]


Zastosowanie:

  1. Zielarstwo: roślina lecznicza [3,7]
  2. Pszczelarstwo: Roślina miododajna []

Zielarstwo

Surowiec zielarski:

Korzenie kozłka - Radix Valerianae

Kłącze z korzeniem - Rhizoma Valerianae cum radicibus, Rhizoma et Radix Valerianae.

Zbiór surowca:

Kłącza i korzenie należy zbierać jesienią lub na wiosnę tuż przed rozpoczęciem wegetacji. Surowiec należy oczyścić i suszyć w temperaturze 35C.

Przechowywanie surowca:

W suchym i ciemnym miejscu w blaszanych naczyniach

Informacje dotyczące surowca:

Surowiec powinien zawierać co najmniej 0,6% olejku eterycznego.

Surowiec posiada barwę szarobrunatną, swoisty zapach (estry nadają ten specyficzny zapach), silny, charakterystyczny smak słodkawo-kwaskowaty, później gorzkawy.

Surowiec był opisany w FP IV i FP VIII.

Skład chemiczny surowca zielarskiego:

Korzeń kozłka: