Nazwa gatunkowa: Kozłek lekarski - Valeriana officinalis L. [3]

Nazwa angielska: valerian, common valerian [3]

Nazwa niemiecka: Gemeiner Baldrian [3]

Inne nazwy: Waleriana lekarska, Baldrian

Rodzina: Kozłkowate/Walerianowate - Valerianaceae Batsch

Kozłek lekarski Valeriana officinalis

Kozłek lekarski

pokrój

Morfologia:

Wysokość: 50-200 cm

Kwiaty: kwiatostan duży, baldachowaty. Korona biaława (białe, bladoróżowe lub jasnofioletowe płatki korony), dzwonkowato-lejkowata, 0,4-0,5cm długości.; kielich niewyraźny, 5-krotny, w czasie kwitnienia bardzo mały, później w czasie owocowania tworzy pierzasty puch na owocu; korona 4-5 krotna. Pręciki: 3; słupek 3-komorowy.

Owoce: drobny orzech o długości 0,3 cm, pokryty pierzastym puchem.

Łodyga: dęta (wew. pusta), pojedyncza, walcowana, głęboko bruzdowana, prosta, u dołu owłosiona, u góry naga.

Liście: ciemnozielone, nieparzysto-pierzasto-sieczne, naprzeciwległe; odziomkowe długoogonkowe, łodygowe na krótkich ogonkach, a najwyższe siedzące, o 7-23 odcinkach jajowatych lub jajowato-lancetowatych, średnie o 5-9 odcinkach. Wiosną jako pierwsze ukazują się liście odziomkowe.

Nasiona:

Korzenie: wiązkowe, liczne, cienkie, brunatne o specyficznym zapachu.

Kłącza: krótkie, bez rozłogów nadziemnych, walcowate, grube, z charakterystycznym zapachem. Duża liczba korzeni bocznych.

Biologia:

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia. Hemikryptofit.

Pokrój: wysoka bylina o przyziemnej rozecie liściowej w pierwszym roku. W następnym roku rozwijana jest długa łodyga.

Kwitnienie: czerwiec - sierpień (VI-VIII)

Rozmnażanie: generatywnie - przez siew nasion.

Ekologia:

Pochodzenie: Azja, Europa

Występowanie: Strefa klimatu umiarkowanego Europy, Ameryki Północnej, Środkowej i Północnej Azji, Japonia, Mandżuria, Pospolicie w Polsce. Występuje głównie na niżu i wyżu, rzadziej w terenach górskich.

Siedliska: wilgotne lasy, łąki, torfowiska niskie i zarośla, olszyny. Gatunek dość zmienny. Zbiorowiska wysokich bylin wzdłuż cieków wodnych Filipendulion oraz zespoły Valeriano-Filipenduletum.

Uprawa/Ochrona:

Stanowisko: słoneczne, ciepłe.

Podłoże: próchniczne, torfowe. Z powodzeniem można uprawiać na glebach ciężkich, gliniastych.

Nawadnianie: dostateczne.

Choroby: Zgorzel siewek, Mączniak prawdziwy kozłka, Mączniak rzekomy kozłka, Rdza kozłka. Na zgorzel siewek stosujemy zaprawy z dodatkiem Dithane NeoTec 75 WG. Do zwalczania mączniaka prawdziwego możemy posłużyć się środkami takimi jak: Baycor 25 WP, Tiotar 80 WP, Tiotar 800 SC, Topsin M 70 WP. Mączniaka i Rdzę zwalczamy przy pomocy Dithane NeoTec 75 WG [9].

Szkodniki: Mszyce (Aphididae). Mszyce zazwyczaj atakują szypuły kwiatostanowe, ale mogą pośrednio przenosić groźne choroby (spadź jako pożywka dla grzybów). Do zwalczania mszyc mamy szereg związków: Bulldock 025 EC, Cyperkill 25EC, Fastac 100 EC, Karate Zeon 050 CS, Pirimor 500 WG, Sherpa 100 EC, Sumi-Alpha 050 EC [9].

Odmiany uprawiane mają silniej rozwinięty system korzeniowy niż rośliny ze stanu naturalnego

Grube korzenie ułatwiają oczyszczanie surowca po zbiorze [2]. Kozłek ze stanowisk naturalnych (forma naturalna/typowa) nie zaspokaja potrzeb rynku (zbyt mała ilość roślin), może czasami nie spełniać wymagań jakościowych (zawartość substancji czynnych) [6]

Zastosowanie:

  1. Zielarstwo: roślina lecznicza [3,7]
  2. Pszczelarstwo: Roślina miododajna []

Zielarstwo

Surowiec zielarski:

Korzenie kozłka - Radix Valerianae

Kłącze z korzeniem - Rhizoma Valerianae cum radicibus, Rhizoma et Radix Valerianae.

Zbiór surowca:

Kłącza i korzenie należy zbierać jesienią lub na wiosnę tuż przed rozpoczęciem wegetacji. Surowiec należy oczyścić i suszyć w temperaturze 35C.

Przechowywanie surowca:

W suchym i ciemnym miejscu w blaszanych naczyniach

Informacje dotyczące surowca:

Surowiec powinien zawierać co najmniej 0,6% olejku eterycznego.

Surowiec posiada barwę szarobrunatną, swoisty zapach (estry nadają ten specyficzny zapach), silny, charakterystyczny smak słodkawo-kwaskowaty, później gorzkawy.

Surowiec był opisany w FP IV i FP VIII.

Skład chemiczny surowca zielarskiego:

Korzeń kozłka:

Działanie surowca zielarskiego:

Roślina lecznicza o działaniu uspokajającym (walepotriaty - estry irydoidów), rozluźniającym, przeciwskurczowym, rozkurczowym na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, przeciwpadaczkowym, łagodnie psychotropowym. Stosowana przy nieprawidłowych zachowaniach jak histeria i bezsenność. Wykorzystywane są także jako leki geriatryczne. Wyciągi alkoholowe z kłączy i korzeni podaje się w stanach nadmiernej pobudliwości nerwowej, w lękach, trudnościach w zasypianiu, zaburzeniach ze strony układu pokarmowego na tle nerwowym (nerwice wegetatywne).


Leki:

  1. Cardiol - krople
  2. Cardiosan - mieszanka nasercowa
  3. Neocardina - krople
  4. Nervosan - Species sedative - zioła uspokajające
  5. Nervogran - granulat
  6. korzeń waleriany używany jest do produkcji preparatów Neospasmina i Passispasmin - syropów uspokających oraz kropli uspokajających - Nervosol

Zastrzeżenia:

Surowiec nie należy stosować dłużej niż 3 miesiące, ponieważ może wystąpić od niego uzależnienie [12].

Kulinaria:

Młode liście można dodawać w niewielkiej ilości do sałatek. Kwiatami można dekorować potrawy. Olejki eteryczne z liści i korzeni można użyć do aromatyzowania ciast np. z jabłek [12]

Ciekawostki:

Roślina podczas suszenia (ziele), dla niektórych osób posiada nieprzyjemny zapach (zgnite, zepsute, grzyby).

Zdjęcia:

Kozłek lekarski nasiona Valeriana officinalis semen Kozłek lekarski Valeriana officinalis

Kozłek lekarski nasiona

Kozłek lekarski uprawa ekologiczna

Kozłek lekarski  Valeriana officinalis Kozłek lekarski Valeriana officinalis

Kozłek lekarski

Kozłek lekarski

Kozłek lekarski  Valeriana officinalis Kozłek lekarski Valeriana officinalis

Kozłek lekarski

Kozłek lekarski

Mianiarka kozłkowa Liriomyza valerianae Mszyca na Kozłek lekarski Valeriana officinalis

Miniarka kozłkowa

Liriomyza valerianae

Kozłek lekarski

Mszyca

Kozłek lekarski nasiona Valeriana officinalis Kozłek lekarski nasiona Valeriana officinalis surowiec

Kozłek lekarski

Kozłek lekarski surowiec

Odmiany i gatunki pokrewne:

W Polsce uprawia się zwykle dwie odmiany:

Kozłek lekarski odm. latifolia Valeriana officinalis L. var. latifolia Vahl. - szerokie jajowate liście i łodyga wysokości ok. 200 cm, dzikorosnąca
Kozłek lekarski odm. tunuifolia Valeriana officinalis L. var. tenuifolia Vahl. - mniejsze, wąskolancetowate liście i łodyga wysokości ok. 70 cm, dzikorosnąca
Kozłek lekarski odm. media Valeriana officinalis L. var. media Koch - lancetowate liście i łodyga wysokości ok. 150 cm, dzikorosnąca
Kozłek lekarski odm. exaltata Valeriana officinalis L. var. exaltata - odmiana uprawiana

Gatunki pokrewne i rośliny podobne:

Kozłek dwupienny Valeriana dioica - występuje na terenie Polski, posiada podobne właściwości jak kozłek lekarski, używany też jako dodatek do potraw [12]
Kozłek bzowy Valeriana sambucifolia - występuje na terenie Polski, posiada podobne właściwości jak kozłek lekarski, liście po ugotowaniu jadalne, stosowany jako przyprawa [12]
Kozłek całolistny Valeriana simplicifolia - występuje na terenie Polski, prawdopodobnie posiada podobne właściwości jak kozłek lekarski [12]
Kozłek trójlistkowy Valeriana tripestris - występuje na terenie Polski, prawdopodobnie posiada podobne właściwości jak kozłek lekarski [12]
Kozłek ? Valeriana edulis - występuje na terenie Ameryki, roślina jadalna [12]
gbrzybień biały zdjęcieGrzybień biały Nymphaea alba L. - występuje na terenie Ameryki, roślina jadalna [12]
Źródło:
  1. . Pospolite rośliny środkowej Europy. PWRiL, Warszawa.
  2. Kołodziej B. (red.) 2010. Poradnik dla plantatorów uprawa ziół. PWRiL, Poznań.
  3. . Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki, Warszawa.
  4. . Przewodnik do oznaczania krajowych roślin zielarskich. PWRiL, Warszawa.
  5. . Krajowe rośliny olejkowe. Know-How, Kraków.
  6. Rumińska A. (red.) 1984. Poradnik plantatora ziół. PWRiL, Poznań.
  7. . Towaroznawstwo zielarskie. PZWL, Warszawa.
  8. Wikipedia, hasło: Kozłek lekarski
  9. Zalecenia ochrony roślin na lata 2010/2011 - Rośliny zielarskie.
  10. Farmakopea Polska wydanie VIII
  11. http://www.ukflymines.co.uk/Flies/Liriomyza_valerianae.php (dostęp 8.7.2014, dot. liriomyza valerianae)
  12. . Dzikie rośliny jadalne Polski. Chemigrafia, Krosno.

Pozostaw komentarz

Należy wypełnić prosty test (poniżej). Najedź myszką na kwadrat obok napisu 'Nie jestem robotem' i naciśnij lewy przycisk myszy komputerowej. Po przejściu testu można wysłać komentarz. Przepraszamy za utrudnienia. Po dodaniu komentarza i wróceniu do strony należy ją odświeżyć, klikając klawisz na klawiaturze F5 (aby uniknąć podwojenia wpisu).

*Komentując wpis, akceptujesz jednocześnie paragraf nr 9 regulaminu wortalu (patrz stopka). Komentując wpis wyrażasz zgodę na przetwarzanie i przechowywanie danych związanych z tożsamością w internecie.

Skomentuj jako pierwszy

Menu :