Nazwa gatunkowa: Borówka czernica - Vaccinium myrtillus L. [2,3,5]

Angielska nazwa: Wortleberry, Blackberry, Billberry, Huckelberry [3]

Francuska nazwa: Myrtille, Airelle myrtille [3]

Niemiecka nazwa: Heidelbeere, Blaubeere [3]

Inne nazwy: Borówka czarna [2,4], Czarna jagoda [1,2], Czarna borówka [2], jagoda [2]

Rodzina: Wrzosowate - Ericaceae [2,5]


Borówka czernica w grupie

Morfologia:

Wysokość: 15-30 cm [2], 50 cm [4], 15-60 cm [5].

Kwiaty: różowo-zielone [1], zwisające, na krótkich szypułkach 3-5 mm [4] , w kątach liści na jednorocznych pędach [5]. Kielich niepozorny, bez ząbków [4]. Korona o kształcie beczułki, jest zwężona w gardzieli, z 4-5 krótkimi ząbkami. Pręcików w kwiecie obecnych jest 10, osadzone są onew wałeczkowatym zgrubieniu nad zalążnią słupka dolnego, pylniki pręcików są zabarwione na żółto. Słupek złożony jest z 4-5 owocolistków[4].

Owoce: jadalne soczyste jagody [1]. Kulista ciemnoniebieska lub czarna jagoda pokryta sinym (niebieskawym) woskowym nalotem [zb. 2,5].

Łodygi/Pędy: nagie [2,4], kanciaste, rozgałęziające się [1,4,5] , młode koloru zielonego [4[, starsze szare lub szaro-brązowe [5].

Liście: opadają na zimę (borówka brusznica i mącznica jest zimozielona) [1,4]. Liście są kształtu eliptycznego [1], długości do 1,5 cm, koloru jasnozielonego jesienią czerwienieją, skrętoległe, na krótkich ogonkach [5], zaostrzone na szczycie lub tępe, brzegi liści są piłkowane [zb. 1,2,4]. Blaszka liściowa jest elastyczna i miękka [5].

Nasiona:

Korzenie:


Biologia:

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia, zimująca w polskich warunkach klimatycznych.

Typ rośliny: niska krzewinka [1,2,4,5].

Kwitnienie: kwiecień - czerwiec (IV - VI) [2,4,5].

Owocowanie: lipiec - wrzesień (VII-IX) [5].

Rozmnażanie: .


Ekologia:

Zasięg terytorialny: środkowa i północna Europa [1], Syberia [4]. W podanych obszarach geograficznych borówka pojawia się od nizin aż po tereny górskie. W Polsce spotykana na terenie całego kraju [2,5], na nizinach i w górach. Borówka czarna jest rośliną należąca do wielu grup fitosocjologicznych: m. in. bory sosnowe na piaskach (Dicrano-Pinion), kwaśnolubne dąbrowy (Quercetalia robori-petraeae), lasy bukowe z kosmatką (Luzulo-Fagion), bory świerkowe (Vaccinio-Piceetea), kosodrzewiny, wrzosiwsk (Vaccinio-Genistetalia) [4]

Siedliska: lasy sosnowe, świerkowe [1,5] i mieszane [5], rowy, przydroża, ścieżki, wrzosowiska [], torfowiska, tworzy płaskie duże zbiorowiska nazywane borówczyskami [5].

Borówka czarna jest rośliną wskaźnikową dla gleb oligotroficznych o wysokiej zawartości świeżej próchnicy.


Uprawa:

Stanowisko:

Podłoże: o odczynie kwaśnym 3,5-4 pH, próchniczne.

Nawadnianie:

Nawożenie:


Zastosowanie:

  1. Zielarstwo: roślina lecznicza [4]
  2. Zielarstwo: lecznictwo ludowe []
  3. Zielarstwo: roślina barwierska [2]
  4. Przemysł spożywczy: owoce borówki używane są do przyrządzania potraw i przetworów [4,5]

Surowiec zielarski:

Owoc borówki czernicy - Fructus Myrtilli [1,2,5], syn. czarne jagodyb[], FP IV Fructus Vaccinii [2].

Liść borówki czarnej - Folium Myrtilli [2,5].

Zbiór surowca zielarskiego:

Owoce zbiera się ręcznie lub za pomocą specjalnych grzebieni. Zbiór należy dokonywać delikatnie, aby nie uszkodzić owoców [1]. Zaleca się zbieranie owoców przed całkowitym dojrzeniem [5].

Po zwiędnięciu jagód, owoce suszy się na płóciennych sitach cienkimi warstwami w temperaturze 60°C (początkowo 30°C [5]) [1,5].

Informacje dotyczące surowca zielarskiego:

Wysuszone jagody są lekko spłaszczone, pomarszczone, barwy ciemnoniebieskiej lub czarnej, posiadają wklęśnięcia - pozostałości po szyjce słupka, otoczone pierścieniem - pozostałości po działkach kielicha [zb. 1,5].

Surowiec nie posiada wyraźnego zapachu, w smaku słodko-kwaśny i lekko ściągający [1].

Surowiec opisany był w FP IV [1].

Surowiec należy przechowywać w suchym miejscu i chronić przed owadami [1].

Skład chemiczny surowca zielarskiego:

Jagody: cukry, garbniki do 15% (pochodne katechiny), kwasy organiczne (jabłkowy, cytrynowy, bursztynowy), związki pektynowe, barwniki antocyjanowe, witaminy (C, B1, D), karotenoidy [zb. 1,2,4,5].

Liście: garbniki, glikozydy flawonowe (arbutyna [5]), flawonoidy (pochodne kwersytyny i kemferolu), irydoidy, związki trójterpenowe, glikozydy fenolowe (arbutyna), kwasy fenolowe, procyjanidyny, antocyjany, olejek eteryczny, gorycz, sole mineralne zasobne w mangan i chrom [zb. 2,4,5].

Działanie surowca zielarskiego:

Owoce: przeciwbiegunkowe, ściągające, zapierające, przeciwgorączkowe, antyseptyczn, przeciwzapalne [zb.1,4] i przeciw-pasożytnicze [2], ściągające [5].

Odwary z owoców stosowane są przy nieżytach jelit i biegunce [1,5].

Wyciągi z owoców posiadają ochronne działanie na naczynia krwionośne, działają przeciwobrzękowo, lekko zapierająco, łagodzą stany zapalne, hamują agregację płytek krwi i utlenianie witaminy C [3]. Służą także do płukania jamy ustnej podczas stanów zapalnych, używane są w chorobach siatkówki oka (retinoterapia) i osłabieniu wzroku wywołanym zaburzeniami mikrokrążenia w gałce ocznej.

Surowiec używany jest do produkcji leków na owsiki.

Liście: przeciwbiegunkowe, antyseptyczne, przeciwpasożytnicze, przeciwgorączkowe, zapierające [zb.4,5].

Wyciągi (np.napary) z liści obniżają poziom cholesterolu we krwi oraz glukozy w surowicy. Liście posiadają także działanie grzybo- i wirusobójcze. Używane są do produkcji leków na cukrzycę w początkowym stadium dla osób starszych. Liści używa się także w stanach zapalnych dróg moczowych, przewodu pokarmowego i skóry oraz przy nudnościach [zbiorcze 2,5].

Leki/Suplementy/Mieszanki:

  • Mieszanka Tannosan - Species antidiarrhoicae [1]

Kulinaria:

Owoce w stanie świeżym jak i suszonym służą do przyrządzania rozmaitych potraw i przetworów: soków, dżemów, komfitur, kompotów.

Sok z owoców służy do barwienia win.

Roślina barwierska:

Sok barwi wełnę, bawełnę i jedwab, jeżeli użyje się ałunu, to otrzymamy barwę fioletową tych materiałów. W przypadku tkanin lnianych zaprawionych ałunem i zabarwionych borówką otrzymamy błękitną tkaninę [2].

Liście z siarczanem miedzi (jako zaprawa) farbują na czarno [2].


Zdjęcia:

Kwiat borówki czernicy

Krzew borówki czernicy

Kwiat borówki czernicy

Kwiat borówki czernicy
Podziemne rozłogi borówki czernicy

Kwiat borówki czernicy

Pozdiemne rozłogi oraz korzenie borówki czernicy

Owoce borówki czernicy Vaccinium myrtillus fruits
Owoce borówki czernicy Vaccinium myrtillus fruits

Owoce borówki czernicy

28.7.2016, Jezioro Porajskie, Częstochowa

Owocująca borówka czernica

28.7.2016, Jezioro Porajskie, Częstochowa

Owoce borówki czernicy Vaccinium myrtillus fruits
Owoce borówki czernicy Vaccinium myrtillus fruits

Owoce borówki czernicy

28.7.2016, Jezioro Porajskie, Częstochowa

Owocująca borówka czernica

28.7.2016, Jezioro Porajskie, Częstochowa

Owoce borówki czernicy Vaccinium myrtillus fruits

Owoce borówki czernicy

28.7.2016, Jezioro Porajskie, Częstochowa


Odmiany i gatunki pokrewne:

Borówka brusznica - Vaccinium vitis-idaea L.
Borówka wysoka - Vaccinium corymbosum L.
Mącznica lekarska - Arctostaphylos uva ursi (L.) Spreng. - krzewinka o podobnym składzie chemicznym liści lecz w większym stężeniu. Roślina lecznicza.

Źródło:
  1. Walewski W. 1985. Towaroznawstwo zielarskie. PZWL, Warszawa: 201, 202.
  2. Mowszowicz J. 1985. Przewodnik do oznaczania krajowych roślin zielarskich. PWRiL, Warszawa: 265-267.
  3. Lewkowicz-Mosiej T. 2003. Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki, Warszawa.
  4. 1990. Pospolite rośliny środkowej Europy. PWRiL, Warszawa: 218, 219.
  5. Polakowska M. 1987. Leśne rośliny zielarskie. PWRiL, Warszawa: 76,77.

Logo internetowy ogród

Pozostaw komentarz

Należy wypełnić prosty test (poniżej). Najedź myszką na kwadrat obok napisu 'Nie jestem robotem' i naciśnij lewy przycisk myszy komputerowej. Po przejściu testu można wysłać komentarz. Przepraszamy za utrudnienia

*Komentując wpis, akceptujesz jednocześnie paragraf nr 9 regulaminu wortalu (patrz stopka)

Skomentuj jako pierwszy