Nasturcja większa Tropaeolum majus L.

Nazwa: Nasturcja większa - Tropaeolum majus L. [1,5,6]

Angielska nazwa: Large indian cress [4], Nasturtium [6]

Inne nazwy: Tropaeolum maius L. [4]

Rodzina: Nasturcjowate - Tropaeolaceae [4,5,6]


Nastrucja większa - Tropaeolum majus

Nasturcja większa

Morfologia:

Wysokość: od 30 cm do 3 m, w zależności od odmiany [1]

Kwiaty: o kształcie kielicha [1], lekko grzbieciste, wyrastające w kątach liści na długich szypułkach [5], z długą ostrogą utworzoną z dolnych działek kielicha [1,4]. Kwiaty koloru brązowo-czerwonego, pomarańczowego lub żółtego, w różnych odcieniach [5].

Owoce: czarno-beżowy lub szarobrązowy, żebrowany orzeszek [zb.5].

Łodyga/Pędy: okrągła, wiotka, zielona [], długa, pnąca się lub płożąca się, krucha [4], rozgałęziająca się [5].

Liście: charakterystyczne, kształtu tarczowatego [4], o unerwieniu (użyłkowaniu) dłoniastym, całobrzegie lub z falowane [], na długich ogonkach [5]. Liście koloru jasnozielonego, purpurowo-zielonego, żółtego, czasami pstre [1].

Nasiona:

Korzenie:


Biologia:

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia, lecz w polskich warunkach uprawiana jako roślina jednoroczna [5].

Pokrój: pnąca się bylina [4]

Kwitnienie: maj - lipiec - wrzesień (V-IX)

Rozmnażanie: z nasion.


Ekologia:

Pochodzenie: Ameryka Południowa (Chile, Peru, Kolumbia [5], Ekwador [4])[4].

Występowanie: Boliwia, Peru, Chiny, Brazylia.


Uprawa/Ochrona:

Stanowisko: ciepłe, słoneczne [1,5] lub półcieniste. W cieniu nasturcja kwitnie słabiej [1].

Podłoże: średnio-zasobne, lekkie, ciepłe, umiarkowanie wilgotnej [1]. Może rosnąć na prawie każdej glebie [5].

Nawadnianie:

Rozstawa (siew): 40 x 30cm lub 50 x 50cm [], 30-40 x 25 cm [5].

Termin siewu: [5].

Nawożenie: niskie. Przenawożenie skutkuje osłabieniem kwitnienia.

Siew

Nasiona należy wysiać po 15 maja, kiedy zniknie ryzyko przymrozków, do gruntu w rzędy co 40-50 cm (dla odmian pnących) lub 30-35 cm dla odmian karłowych. Nasiona wysiewa się po dwie sztuki do wcześniej przygotowanych dołków, w odległości 15-20 cm [1].

Szkodniki: mszyce i gąsienice bielinka kapustnika [1].


Zastosowanie:

Roślina ozdobna [4,5] jednoroczna, wysiewana wprost do gruntu [1,5]. Odmiany karłowej używamy do obsadzania ogrodzeń, murów, tarasów, do skrzynek balkonowych, rabat i obwódek [zb.5]. Odmiany z długimi pędami można także użyć do okrycia altan, południowych ścian, płotów, pergol itp. [zb. 1,5].

Zielarstwo: roślina lecznicza [4]

roślina o właściwościach bakteriobójczych [4]


Surowiec zielarski:

Ziele nasturcji Herba Tropaeoli [4]

Kwiaty nasturcji Flos Tropaeoli [4]

Skład chemiczny surowca zielarskiego:

Ziele i kwiaty: glikotropeolina, flawonoidy (pochodne kwercytyny i kemferolu), barwniki antocyjanowe (pochodne cyjanidiny i pelargonidyny), karotenoidy (a-,b-,y-karoten, zeaksantyna), witamina C [4].

Działanie surowca zielarskiego:

Wyciągi wodne wykorzystywane sa w stanach zapalnych dróg moczowych i anginach [4].

Napary i odwary stosuje się do płukanek jamy ustnej, gardła i migdałków, a także do przemywania ran [4]

Świeży sok z liści może pomóc przy wypadaniu włosów i ich słabym wzroście [4].

Przetworzony surowiec:

Z nasturcji podczas destylacji parą wodną otrzymuje się izosiarkocyjanian benzylu, który ma silne właściwości bakteriobójcze [4]

Forma podania:

Wyciągi wodne, pary i odwary [4]


Ciekawostki:

Kwiaty nasturcji są jadalne. Mają pikantny i słodki (miodowy) smak [zbiorcze 4,7]. Marynowane pączki kwiatowe i niedojrzałe owoce mogą posłużyć jako zamiennik kaparów. Listki można dodawać do sałatek i twarogu [4].


Zdjęcia:

Nastrucja większa - Tropaeolum majus Nastrucja większa - Tropaeolum majus

Nasturcja większa

Nasturcja większa

Nastrucja większa Tropaeolum majus

Nasturcja większa - nasiona


Odmiany i gatunki pokrewne:

Nasturcja większa 'Alaska Series' - Tropaeolum majus L. 'Alaska Series' - [6]
Nasturcja większa odm. 'Flore Pleno' - Tropaeolum majus var. flore pleno hort. - kwiaty w kształcie otwartego kielicha [1]
Nasturcja większa 'Hermine Grashoff' - Tropaeolum majus L. 'Hermine Grashoff' - [6]
Nasturcja większa odm. 'Nanum' - Tropaeolum majus var. nanum Benth. - odmiana karłowa, wysokość 30 cm, forma kulista [1]
Nasturcja większa 'Wina' - Tropaeolum majus L. 'Wina' - [6]
Nasturcja - Tropaeolum cultorum - odmiany mieszańcowe, krzyżówki (T. majus., L. T. minus L., T. peltephorum Benth.) uprawiane [5]
Nasturcja ? - Tropaeolum peltophorum Benth. - [1,5] wyrasta do 4 m [1]

Źródło:
  1. Staffa K. 1971. Rośliny roczne wysiewane wprost do gruntu [W:] Kwiaciarstwo. Red. Kiljańska I. PWRiL, Warszawa: 78.
  2. Wikipedia, hasło: Nasturcja większa.
  3. Szweykowska A., Szweykowski J. 1975. Botanika. PWN, Warszawa: 170.
  4. Lewkowicz-Mosiej T. 2003. Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki, Warszawa.
  5. Chlebowski B., Mynett K. 1982. Kwiaciarstwo. PWRiL, Warszawa.
  6. RHS Online. Protokół dostępu: https://www.rhs.org.uk/Search?query=tropaeolum%2bmajus (dostęp 26.1.2015).
  7. ITIS. Protokół dostępu: http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=505615 (dostęp 26.1.2015).
  8. Doświadczenia własne: Aleksander Skrzyński.