Nazwa gatunkowa: Porzeczka czarna - Ribes nigrum L. [1,3-7]

Angielska nazwa: Black currant, European black currant [4]

Rodzina: Agrestowate - Grossulariaceae [4,6,7], dawniej Skalnicowate - Saxifragaceae [2,3]


Morfologia

Wysokość: 1-1,5 m [1], czasem do 2 m [7].

Kwiaty: niepozorne, zielonawe, z czerwonymi płatkami korony [4], zebrane są w grona [3,4], obupłciowe, pięciokrotne [3], kształtu dzwonkowatego [7]. Grona kształtu łukowatego lub całkowicie zwisają. Kwiatów w gronie 5-10. Kwiaty zapylane są przez owady, szczególnie przez pszczoły [3].

Owoce: jadalne [7] czarne, soczyste jagody. Jagoda posiada swoisty, charakterystyczny smak i aromat [4]. Owoce podobnie jak kwiaty zebrane są gronach.

Łodyga: młode pędy nagie lub omszone, z żółtymi gruczołami. Zabarwienie młodych pędów może być różne, zależne od odmiany, przykładowo odmiana Cotswold Cross posiada zielone młode pędy, natomiast odmiany Mendip Cross, Blacksmith, Wellington XXX - fioletowe. Starsze łodygi są grube, sztywne. Barwa starszych pędów jest żółtawoszara lub jasnoszara. U niektórych odmian zakończenia pędów starszych może być omszone. Pączki zależnie od odmiany mogą mieć barwę zieloną lub czerwonawą [3]. Starsze pędy wyginają się i zaczynają się płożyć po ziemi. Płożące się pędy dość łatwo się ukorzeniają, przez co może dojść do wytworzenia się nowego krzewu [7].

Liście: ciemnozielone, [4] długości 5-10 cm[7], duże, 3-5 klapowe. Klapy liści są zaostrzone, natomiast podstawa jest lekko wcięta. Górna powierzchnia blaszki liściowej jest naga, szorstka lub lśniąca. Liście pod spodem posiadają żółte gruczoły [3]. Liście porzeczki czarnej w odróżnieniu od innych porzeczek spotykanych w ogrodach mają pachnące liście [1]. U niektórych odmian ogonki liściowe mogą być omszone [3].

Nasiona:

Korzenie:

Inne cechy: roślina posiada silny, specyficzny, dla niektórych osób nieprzyjemny zapach [3,7]. Najintensywniej pachną liście i pączki [7]


Biologia

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia, zimująca w polskich warunkach.

Pokrój: krzew [1,4]. W zależności od odmiany pokrój krzewu porzeczki może być odwrotnie stożkowaty (Goliath), kulisty spłaszczony (Boskoop Giant), kulisty z prostymi pędami (Cotswold Cross), rozłożysty szeroki (Brodtorp) [3]

Kwitnienie: kwiecień-maj (IV-V) [1,7]. Pełnia kwitnienia przypada na koniec kwietnia lub początek maja [3]

Owocowanie: pierwsza połowa lipca (VII) do końca lipca (VII) [3]. Najwcześniej owocuje odmiana Boskoop Giant oraz Brodtorp, najpóźniej - Goliath i Cotswold Cross

Rozmnażanie: wegetatywne: poprzez sadzonki, odkłady i szczepienie [10], generatywne.

Pienność: roślina jednopienna [1].

Ilość chromosomów: 2n = 16, wszystkie odmiany porzeczki czarnej są również diploidalne [3].

Gatunki porzeczki dosyć łatwo krzyżują się ze sobą w obrębie podrodzaju [3]


Ekologia

Pochodzenie: strefa klimatu umiarkowanego [3]. Rośnie dziko w Azji Środkowej, zachodnia Syberii, środkowej i wschodniej Europie [2,4]

Zasięg terytorialny: od północnej Hiszpanii aż do Azji Północnej i Centralnej, w stepach Kirgizji i w Himalajach [3]. Porzeczka czarna występuje również w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie [6].

Siedliska: wilgotne lasy, zarośla [1,4] łęgowe (nadrzeczne) i olesy (bagienne lasy olchowo-jesionowe) [7]

Porzeczka czarna w stanie naturalnym jest objęta ochroną gatunkową [1]

Roślina uprawiana głównie w Europie środkowej i północnej, Australii i Oceanii oraz Nowej Zelandii [3]


Uprawa

Stanowisko: słoneczne lub nieznacznie ocienione [], znosi ocienienie [7]

Podłoże: żyzne, próchniczne, umiarkowanie wilgotne. Należy unikać gleb ciężkich, nieprzepuszczalnych podmokłych przy sadzeniu porzeczki czarnej. Optymalny odczyn gleby wynosi pH 6,2-6,7, choć porzeczki znoszą kwaśniejszy odczyn (do pH 5,5)[3]

Nawadnianie: porzeczka nie lubi zbyt mokrej gleby, poziom wód gruntowych powinien wynosić około 100 cm i nie przekraczać 75 cm [3].

Nawożenie:

Mrozoodporność: Porzeczka czarna jest bardziej podatna na uszkodzenia kwiatów spowodowane wiosennymi przymrozkami niż porzeczka czerwona [3]

Plon z 1 krzewu: około 1-2 kg, a nawet więcej w zależności od roku i odmiany. Najbardziej plenne odmiany to Ojebyn, Roodknop, Ceres, Ben Lomond i Ben Nevis. Należy wspomnieć, że porzeczki czerwone są gatunkiem bardziej plennym niż porzeczka czarna.

Wymagania klimatyczne: Porzeczki czarne, czerwone i białe można uprawiać z powodzeniem na całym terenie Polski [3]. Dla porzeczki czarnej średnia roczna temperatura powinna oscylować wokół 7-9 oC (w Polsce śr. roczna temp wynosi 6-8,5 oC). Duże znaczenie ma układ temperatury w zimie, na przedwiośniu i na wiosnę. W rejonach gdzie występują okresowo niższe temperatury należy wybieraż odpowiednie odmiany (Blacksmith, Roodknop, Wellington XX, Broodtorp, Ojebyn, Ben Lemond i Titania) [3].

Rozmnażanie: Porzeczkę najprościej jest rozmnożyć poprzez sadzonki zdrewniałe. Na wiosnę, do spulchnionej wilgotnej gleby wystarczy wetknąć kawałki pędów o długości 25-30 cm. Sadzonki powinny zostać pobrane jednorocznych pędów. Sadzonki umieszczamy w glebie pod kątem oraz należy zostawić nad glebą 2-3 pąki [10]. Profesjonalne rozmnażanie czarnej porzeczki zostało opisane w poddziale szkółkarstwo w osobnym artykule: rozmnażanie czarnej porzeczki


Cięcie porzeczki pozwala na utrzymanie ładniejszego pokroju i lepszego owocowania. Sposób skracania pędów opisany jest w osobnym artykule : cięcie porzeczki czarnej

Młode krzewy po posadzeniu warto przyciąć, aby pobudzić ich wzrost i aby mogły się później lepiej rozkrzewić. Wszystkie chore, uschłe korzenie i pędy przed posadzeniem należy usunąć.

Porzeczki sadzi się dość głęboko - szyjka korzeniowa powinna być zagłębiona w ziemi na 5-10 cm. Po posadzeniu porzeczki przycinamy wszystkie pędy porzeczki tuż nad ziemią tak, aby na każdym pędzie został 1-3 pąków [10].

Porzeczka czarna bardzo często uprawiana jest na dużą skalę. Do masowej produkcji przyczyniły się warunki przyrodnicze, ekonomiczne i możliwość mechanizacji upraw [3].

Choroby porzeczek

W uprawie porzeczki szczególną uwagę poświęca się dwóm chorobom: Antraknozie oraz Białej plamistości porzeczek [2].

Antraknoza porzeczki inaczej opadzina liści, wywołana jest przez grzyba workowca Pseudopeziza ribis (stadium konidialne Gloeosporium ribis). Objawy chorobowe uwidaczniają się w lipcu w postaci brązowych plam na liściach. Z początku plamy pojawiają się na brzegach liści, później zalewają cały liść. Porażone liście obumierają i opadają w sierpniu [2]. Porażone rośliny słabiej rosną i mogą także wymarzać podczas zimy [8]. Choroba pojawia się na plantacjach małych jak i dużych i stanowi poważny problem. Przedwczesne opadanie liści spowodowane porażeniem przez chorobę wpływa negatywnie na jakość i wielkość plonu. Owoce porzeczki z porażonego krzewu są mniejsze i kwaśniejsze. Grzyb zimuje w stadium workowym lub konidialnym na opadłych liściach porzeczki. Niezebrane, porażone liście mogą przyczynić się do porażenia krzewów w okresie wiosennym. Zwalczanie choroby polega na opryskiwaniu krzewów porzeczki Cynkotoxem [2], Cynkomiedzianem (0,3%), Dithane M-45 (0,2%), Saprol (0,15%). Preparaty Benlate i Topsin M (0,05%) używa się na plantacjach nieowocujących (np. 1 rok po posadzeniu) szkółkach i matecznikach lub po zbiorze owoców[8]. Pierwsze opryskiwanie należy wykonać przed kwitnieniem (uważając na okres karencji dla owadów), drugie - po kwitnieniu, trzecie- 10-14 dni po drugim, czwarte 10-14 dni po trzecim i piąte po zebraniu owoców. Dodatkowo można opadłe liście przekopać lub zebrać i spalić [2]. W zwalczaniu antraknozy może pomóc zabieg prześwietlania roślin, usuwanie zbędnych pędów i odpowiednia proporcja pomiędzy pędami jedno- dwu- trzy- i czteroletnimi [8]

Biała plamistość porzeczek - czynnikiem chorobotwórczym jest grzyb workowiec Mycosphaerella ribis (stadium konidialne Septoria ribis). Biała plamistość jest znacznie bardziej szkodliwa dla upraw niż antraknoza porzeczki. Otocznie grzyba dojrzewają wraz z pojawieniem się młodych liści na krzewach porzeczki. Zarodniki workowe wysiewane są podczas deszczów, zwykle na początku kwietnia aż do początku maja. W okresie letnim na liściach porażonych przez biała plamistość pojawiają się plamy, które bieleją. Wokół białych plam widoczna jest ciemniejsza obwódka (nazywana halo). Na powierzchni białych plam pojawiają się niewielkie skupienia zarodników konidialnych. Porażone liście opadają masowo w sierpniu. Choroba ta może pojawić się także na innych gatunkach porzeczki, a nawet na agreście. Zwalczać chorobę należy przed kwitnieniem oraz zaraz po kwitnieniu, używając Miedzianu lub Cynkotoxu. Późniejsze opryskiwanie ma niewielki wpływ na ochronę krzewów porzeczki przed białą plamistością [2].

Rdza wejmutkowo-porzeczkowa - choroba występująca najczęściej na porzeczce czarnej. Objawy porażenia uwidaczniają się w czerwcu. Na powierzchni liści pojawia się mnóstwo drobnych, żółtych kropek. Po dolnej stronie liści, tuż pod zółtymi plamkami, pojawiają się pomarańczowo-czerwone skupienia zarodników. Choroba rozprzestrzenia się w lecie poprzez zarodniki. W lipcu rozwijają się też brunatne, filcowate skupienia zarodników zimowych. Zarodniki zimowe porażają sosny igielne, które z kolei są drugim żywicielem patogena. Na porażonych sosnach pojawiają się zarodniki wiosenne, które mogą być przyczyną porażenia porzeczek. Porażone liście pod koniec lata zamierają, a krzew słabnie, przez co w roku następnym słabiej owocuje. Zwalczanie jest podobne jak przy antraknozie porzeczki. Rdzę zwalcza się opryskiwaniami pod koniec kwietnia, po 10 dniach wykonuje się jeszcze 2 lub 3 opryskiwania w odstępach 10 dniowych. Dodatkowo można wykonac 2 zabiegi opryskiwania po zbiorze owoców w odstępach 10 dniowych. Do opryskiwania można użyć Topsin M (0,05-0,1%), Benlate (0,05-0,08%) [8]. Najbardziej odporna odmiana na tą chorobę to Titania, najmniej odporna jest odmiana Brodtorp i Ojebyn [3].

Amerykański mączniak agrestu - choroba pojawia się na agreście, ale coraz częściej można ją spotkać także na porzeczce czarnej. Objawy chorobowe to mączysty nalot na liściach i pędach (u agrestu także na owocach). Biały nalot staje się po jakimś czasie ciemniej i brunatnieje. Chore pędy słabo rosną, a ich szczytowe odcinki usychają. Wzrost porażonych krzewów jest zahamowany, a plon owoców jest znacznie niższy. Grzyb zimuje na pędach. [8] Najbardziej odporna odmiana na tą chorobę to Titania, Ojebyn i Bona, najmniej odporna jest odmiana Ben Lomond, Fertodi-1 i Roodknop[3]

Rewersja porzeczki choroba wirusowa przenoszona najczęściej przez wielkopąkowca porzeczkowego. Rewersja objawia się poprzez zmniejszenie i deformację powierzchni liści porzeczki, a także kwiaty stają się niepłodne (choć ta informacja nie jest w pełni potwierdzona) [2].

Szkodniki porzeczek

Przeziernik porzeczkowiec Sesia tipuliformis - motyl długości do 10 mm. Samica składa jaja pomiędzy majem a czerwcem na gałązkach porzeczek w pobliżu pąków. Po wykluciu larwy przeziernika żerują w pąkach, a później przechodzą do rdzeni pędów i wygryzają korytarze powodując zamieranie młodych pędów [2]. Przeziernika można zwalczać po zbiorze owoców następującymi preparatami: Bi 58 EC (0,3%), Ekatin (0,2)%, Metasystox forte (0,1%), Tinox 25 (0,1%). Najlepiej jest użyć wspomniane preparaty, gdy gleba jest wilgotna [8]

Wielkopąkowiec porzeczkowy Cecidophyopsis ribis [2], inaczej nazywany szpecielem wielkopąkowcem. Szpeciel potrafi obniżyć plon porzeczki o 90%. Odmiana Ceres wykazuje dużą odporność na porażenie przez wielkopąkowca [3].

Brzęczak porzeczkowy Pteronidea ribesii - samice składają jaja po dolnej stronie liścia tuż przy głównych nerwach. Larwy dł.1,5 cm, barwy żółtawozielonej z ciemną głową i licznymi brodawkami. Larwy tej błonkówki wyżerają okrągławe dziury na liściach porzeczek i agrestu. W sprzyjających warunkach mogą pozbawić krzewy ze wszystkich liści. Największe straty powodują larwy drugiego pokolenia, które pojawiają się od czerwca do połowy lipca. 3-4 pokolenia na rok. Zwalczać brzęczaka należy po zauważeniu larw preparatami takimi jak: Foschlor płynny 25 (0,4%), Owadofos płynny 50 (0,15%), Sadofos płynny 30 (0,3%), Nexion 40 EC (0,1%), Basudin 25 EC (0,1-0,15%), Fosbrom 65 (0,1%),Winylofos łynny 50 (0,1%), Ambusz 25 EC (0,02%), Ripcord 40 EC (0,0125%) [8]

Mszyce

Pryszczarek porzeczkowiak liściowy

Pryszczarek porzeczkowiak pędowy

Przędziorek chmielowiec

Piłecznica agrestowa [8]

Plamiec agreściak [8]

Bawełnica wiązowo-porzeczkowa [8]

Krzywik porzeczkowiaczek [8]


Hodowla

W przypadku porzeczki czarnej dąży się do uzyskania odmian odpornych na choroby grzybowe oraz na mrozy. Odmiany Brodtorp i Ojebyn zostały uzyskane w wyniku hodowli twórczej z lokalnych typów porzeczki skandynawskiej. Kolejna grupa odmian (Ben Lomond, Bona, Ceres i Titania) porzeczek pochodzi od wschodnioazjatyckich gatunków porzeczek [3].

Obecne odmiany posiadają późniejszy termin kwitnienia, aby zminimalizować ryzyko uszkodzenia kwiatów przez przymrozki. Odmiany o późniejszym kwitnieniu mają w nazwie człon "Ben" [10].


Zastosowanie


Zielarstwo:

Surowiec zielarski:

Liście porzeczki czarnej Folium Ribis nigri [4]

Owoce porzeczki czarnej Fructus Ribis nigri [4]

Zbiór surowca zielarskiego:

Owoce dojrzewają w lipcu i wtedy należy je zbierać. Liście zbieramy podczas wegetacji, najlepiej na początku lata.

Informacje dotyczące surowca zielarskiego:

Patrz - > Morfologia.

Skład chemiczny surowca zielarskiego:

Liście: [4]

  • flawonoidy (pochodne kwercetyny i izoramnetyny)
  • garbniki
  • olejek eteryczny (alfa-pinen, geraniol i limonen)
  • witamina C
  • sole mineralne z dużą zawartością magnezu i boru

Owoce: [4]

  • cukry
  • kwasy organiczne, w tym witamina C
  • barwniki antocyjanowe
  • pektyny
  • glikozydy cyjanidyny i delfinidyny
  • sole mineralne zawierające bor
  • *patrz temat kulinaria

Działanie surowca zielarskiego:

Liście: moczopędne, oczyszczające organizm z kwasu moczowego i szkodliwych produktów przemiany materii, przeciwzapalne, przeciwreumatyczne i poprawiające krążenie krwi. Dzięki zawartości garbników i mikroelementów liście wykazują właściwości ściągające na błony śluzowe żołądka. Liście wykazują silne działanie przeciwutleniające [4].

Owoce: antocyjany i witaminy (głównie witamina C) zwiększają odporność organizmu i szczególnie warto je stosować / spożywać w czasie przeziębień, stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, przy nadciśnieniu i miażdżycy [4]. Sok z czarnej porzeczki poleca się podawać osobom chorym z wysoką temperaturą [5]

Forma stosowania:

W przypadku liści porzeczki stosuje się wyciągi [4]


Kulinaria

Wartość odżywcza:

Średnie zawartości poszczególnych składników w owocach czarnych porzeczek na 100 g części jadalnych [9]

  • Wartość energetyczna: 149 KJ, 35 kcal
  • Białko: 1,3 g
  • Tłuszcz: 0,2 g
  • Węglowodany ogółem: 14,9 g
  • Sacharoza: 0,7 g
  • Błonnik pokarmowy: 7,9 g
  • Witamina C: 182 mg (przewyższa owoce cytrusowe i porzeczkę czerwoną)
  • Witamina B1: 0,06 mg
  • Witamina B2: 0,03 mg
  • Witamina E: 1,00 mg
  • Witamina A *(ekwiwalent retinolu): 14 µg
  • Beta-karoten: 81 µg
  • Witamina PP (B3): 0,35 mg
  • Sód: 2 mg
  • Potas: 336 mg
  • Wapń: 39 mg
  • Fosfor: 58 mg
  • Magnez 20 mg
  • Żelazo: 1,2 mg

Średnia zawartość witaminy C w świeżych owocach zależy od wielu czynników np. od odmiany. Przykładowo owoce czarnej porzeczki odmiany Mendip Cross zawierają 153,02 mg% wit. C, natomiast owoce Wellington XXX zawierają aż 235,52 mg% wit. C. Porzeczki czerwone i białe zawierają znacznie mniej witaminy C od porzeczki czarnej. P [3].

Sposób podania:

Z czarnej porzeczki można przygotować wiele aromatycznych i cennych przetworów: porzeczki we własnym soku, syrop porzeczkowy, porzeczki w cukrze, dżem i powidła. Przetwory z porzeczki uzyskuje się poprzez połączenie około 4 kg umytych owoców z odpowiednią ilością cukru (2-4 kg) i niewielką ilością wody. Następnie przetwory gotuje się, a w niektórych przypadkach owoce po ugotowaniu przeciera się przez sito. Dla poprawy smaku przetworów z czarnej porzeczki można dodać owoców czerwonej porzeczki, przypraw (cynamon), rumu bądź cytryny [5].


Odmiany porzeczki czarnej:

Umowne odmiany botaniczne porzeczki czarnej:

Ribes nigrum var. europeanum - występuje na terenie Europy i od tej odmiany botanicznej pochodzą głównie odmiany uprawiane w Europie[3]
Ribes nigrum var. pauciflorum Tuczaninow - występuje na w Azji i na Kirgijskich stepach[3]

Odmiany uprawne porzeczki czarnej:

Amos Black - [11]
Baldwin - [11]
Barchatnaja - [11]
Ben Alder - odmiana o średniej porze dojrzewania [3,11]
Ben Avon
Ben Conann - odmiana wczesna [3]
Ben Dorain - [11]
Ben Finlay - [11]
Ben Gairn - [11]
Ben Klibreck - [11]
Ben Lair - [11]
Ben Lomond - odmiana o średniej porze dojrzewania [3,11]
Ben Loyal - [11]
Ben Nevis [3,11] - odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Ben More [10,11] - odmiana późno kwitnąca [10]
Ben Sarek - odmiana wczesna [3,11]
Ben Starav - [11]
Ben Tirran [3,11] - odmiana późna [3]
Ben Vane - [11]
Big Ben - [11]
Binar - [11]
Blackdown - [11]
Blacksmith - [2,3] odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Black Bute - [11]
Black Reward - [11]
Bona - odmiana wczesna [2]
Boskoop Giant - [2,3,11] odmiana wczesna [3]
Brodtop - syn. Osmala, Astrom odmiana wczesna [3]
Byelorussian Sweet - [11]
Cascade - [11]
Cassis Blanc - [11]
Ceres - odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Chereshneva - [11]
Cherry - [11]
Consort - [11]
Cotswold Cross - [2,3,11], odmiana późna [3]
Daniels September - [2,11]
Davison's Eight - odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Ebony - [11]
Farleigh [11]
Fertodi-1 - odmiana wczesna [3]
Foxen Dawn - [11]
Gofert - [11]
Goliat - [2] syn. Goliath [11], odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Green's Black - [11]
Hystawneznaya- [11]
Jet - [11]
Karaka Black - [11]
Kiroapa10 - [11]
Kosmicheskaya - [11]
Laciniatum - [11]
Laxton's Giant - [11]
Loch Ness - [11]
Malvern Cross - [11]
Mendip Cross - [2,3,11] odmiana wczesna [3]
Narve Viking - [11]
Neapolitańska - odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Noirama - [11]
Noiroma - [11]
Ojebyn - odmiana wczesna [3]
Otelo - odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Ores - [11]
Polar - [11]
Polares - [11]
Pilot Alexander Mamkin - [11]
Raven - [11]
Robustum - [11]
Roodknop - [2,3], odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Seabrook's - [11]
Silvergieter's Black - [11]
Silvergieters Schwarze - [2,3] odmiana wczesna [3]
Storklas - odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Tenah - [11]
Tiben [11]
Tihope - [11]
Tines - [11]
Tisel [11]
Titania [3,11] - odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Tsema - [11]
Tor Cross - [11]
Vertii - [11]
Wellington XXX [3,11]- odmiana o średniej porze dojrzewania [3]
Westwick Choice - [11]
Westwick Triumph - [11]
Zusha - [11]

Źródło:
  1. Rostafiński J., Seidl O. 1962. Przewodnik do oznaczania roślin. PWRiL, Warszawa.
  2. Pieniążek S. A. 1968. Sadownictwo. PWN, Warszawa.
  3. Rejman A. 1994. Pomologia. PWRiL, Warszawa.
  4. Lewkowicz-Mosiej T. 2003. Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki, Warszawa.
  5. Kalman T. 1990. Kuchnia naszych przyjaciół. Watra, Warszawa.
  6. Ribes nigrum. ITIS. Protokół dostępu: http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=24488 dostęp (5.11.2015)
  7. Bugała W. 1991. Drzewa i krzewy dla terenów zieleni. PWRiL, Warszawa.
  8. Babilas W., Kagan F., Piekarczyk K. 1983. Poradnik ochrony roślin. PWRiL, Warszawa.
  9. Kunachowicz H., Nadolna I, Iwanow K., Przygoda B. 2009. Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych i typowych potraw. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.
  10. Fronczak J. (Red.) 2007. Ogród naturalnie i tradycyjnie. Reader's Digest, Warszawa: 216, 218.
  11. Search result for: Ribes nigrum. RHS Online - Fina a Plant. Protokół dostępu: (dostęp )

Logo internetowy ogród

Pozostaw komentarz

Należy wypełnić prosty test (poniżej). Najedź myszką na kwadrat obok napisu 'Nie jestem robotem' i naciśnij lewy przycisk myszy komputerowej. Po przejściu testu można wysłać komentarz. Przepraszamy za utrudnienia

*Komentując wpis, akceptujesz jednocześnie paragraf nr 9 regulaminu wortalu (patrz stopka)

Skomentuj jako pierwszy