Nazwa gatunkowa: Szakłak pospolity - Rhamnus catharticus L. [5]

Angielska nazwa: Buckthorn [3]

Francuska nazwa: Neprun commun [3]

Niemiecka nazwa: Echter Kreuzdorn [3]

Inne nazwy: Rhamnus cathartica L. [4], Jeleni głóg,

Rodzina: Szakłakowate - Rhamnaceae [2,3,5]


Morfologia:

Wysokość: do 8 m [4], 5-6 m [5].

Kwiaty: zebrane w kątach liści w baldachogrona [1,2] - po 3-5 sztuk [5]. Kwiaty drobne, 4-krotne; 4 działki kielicha, 4 płatki korony, które są zielono-żółtawe, 4 pręciki [2]. Szyjka słupka pojedyncza z 4-dzielnym znamieniem.

Owoce: podobne do pestkowca, koloru prawie czarnego [1], połyskujący czarny pestkowiec [2]. Przed dojrzeniem owoce mają czerwonawy kolor [4].

Pień/Łodyga/Pędy: na szczycie pędów oraz w rozwidleniach starszych gałęzi znajdują się ciernie [1]. Korowina szarobrunatna, połyskująca. Gałązki częściowo naprzeciwległe [2]. Pąki ostro zakończone barwy brunatnoczarnej. Młode pędy są owłosione [5]

Liście: pojedyncze, zwykle nagie [5], ogonkowe [1], kształtu jajowato-eliptycznego [1,5], częściowo naprzeciwległe. Brzeg blaszki liściowej jest lekko piłkowany [4] lub ząbkowany, na szczycie krótko zaostrzona, u nasady szeroko-klinowata. Przylistki drobne. Liście mają długość 3-5 cm, szerokość 1,5-3 cm [4?]. Nerwów bocznych 4 lub 5 par, są łukowato wygięte ku szczytowi, jednak nie dochodzą do brzegu blaszki [5]

Nasiona: w jednym owocu znajduje się 3-4 jajowatych pestek.

Korzenie: czarne [5]


Biologia:

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia.

Pokrój: gęsty krzew lub małe drzewo [1,4].

Kwitnienie: maj-czerwiec (V-VI) [5].

Owocowanie: koniec września (IX) [5].

Pienność: Szakłak pospolity jest rośliną częściowo dwupienną [1].

Rozmnażanie: generatywnie poprzez nasiona [4,5].


Ekologia:

Zasięg terytorialny: zachodnia, środkowa Azja i Europa [1], Kaukaz, zachodnia Syberia, północno-wschodnia Afryka [zb. 5]. W Polsce szakłak występuje na niżu [5] i jest rośliną rodzimą [1].

Siedliska: lasy liściaste, zarośla [1], wzgórza, słoneczne górskie zbocza [], dość często szakłaka można spotkać na wodami [5]. Gatunek częsty, lecz rzadszy od kruszyny (Frangula alnus)

Jet częściowym żywicielem rdzy koronowej owsa (Puccinia coronata), dlatego nie powinien być sadzony w pobliżu pól uprawnych [4].


Uprawa:

Stanowisko: słoneczne lub półcieniste [4], a także stanowiska zacienione i suche [5]

Podłoże: najlepsze wilgotne. Na suchych glebach jest bardziej ciernisty [4]. Nie ma specjalnych wymagań glebowych [5]

Nawadnianie:

Nawożenie:

Bardzo dobrze znosi strzyżenie i przycinanie. Nasiona przed siewem na wiosnę powinny przejść stratyfikację (oddziaływanie zimnem), w przeciwnym przypadku nasiona kiełkują na drugi rok po siewie [4].

Rozmnażanie: Szakłaki rozmnaża się poprzez nasiona, które wymagają zabiegu stratyfikacji (spoczynek z przechłodzeniem). Po stratyfikacji nasiona należy wysiać na wiosnę [5]


Zastosowanie:

  1. Zielarstwo: roślina lecznicza
  2. Zielarstwo: lecznictwo ludowe
  3. Zielarstwo: roślina barwierska; owoce, liście i kora barwią tkaniny, papier, drewno i skórę na kolor żółty, zielony i czerwony. Otrzymane zabarwienie jest dość trwałe [5]
  4. Dendrologia, Szkółkarstwo ozdobne, Tereny zieleni: Szakłak pospolity stosowany jest na żywopłoty obronne i szpalery [4,5].
  5. Pszczelarstwo: Roślina miododajna [5]

Surowiec zielarski:

Owoc szakłaku pospolitego - Fructus Rhamni catharticae (FP III), syn. Bacca Spinae cervinae [1], Spinae cervinae, kora szakłaku - Cortex Rhamni catharticae [2]

Zbiór surowca zielarskiego:

Termin zbioru: wrzesień - październik [1].

Zbierane są dojrzałe owoce szakłaku, bez szypułek [1].

Owoce należy wysuszyć w podwyższonej temperaturze z wymuszonym przepływem powietrza [1]

Skład chemiczny surowca zielarskiego:

Glikozyd antrachinowy (ramnokatartyna, która rozpada się na emodynę oraz jej pochodne [emodynoantron, glukofrangulina, frangulina]), antrazwiązki (frangulina), glikozydy flawonoidowe (kempferol, kwercytyna, ramnetyna, rzmnazyna, ramnocytryna), cukry, pektyny, żywice, substancje goryczowe, alkaloidy peptydowe, lipidy [zb. 1,2,3].

Działanie surowca zielarskiego:

Przeczyszczające oraz lekko moczopędne i żółciopędne. W postaci odwarów używany w zaparciach i niestrawnościach [1].

W lecznictwie ludowym wykorzystywane w chorobach skórnych.

Roślina barwierska:

Rozgotowane w wodzie owoce szakłaku barwią wełnę, bawełnę, przy użyciu zaprawy glinowej (Al - glin), na kolor na żółto, natomiast przy zaprawie z siarczanem żelaza (FeSO4) na kolor brunatny i szary, owoce bez zaprawy barwią na kolor zielono-żółty.

Kora farbuje lniane i jedwabne tkaniny na żółto, tak samo jak niedojrzałe owoce szakłaku. dojrzałe owoce barwią len i jedwab na kolor szmaragdowy.

Odwar z kory farbuje tkaniny zaprawione siarczanem żelaza na kolor czarny.

Zastrzeżenia:

Źle dobrane dawki mogą spowodować niekontrolowaną biegunkę oraz wymioty, szczególnie u dzieci [1].

Roślina trująca. Owoce rośliny też są trujące [2].


Zdjęcia:

Szakłak pospolity okaz zielnikowy Rhamnus Cathartica

Szakłak pospolity okaz zielnikowy


Odmiany i gatunki pokrewne:

Szakłak bałkański Rhamnus fallax Boiss. [5]
Szakłak wielkolistny Rhamnus imeretinus Kirchn. [5]
Kruszyna pospolita - Frangula alnus Mill.

Źródło:
  1. Walewski W. 1985. Towaroznawstwo zielarskie. PZWL, Warszawa: 202,203,
  2. Mowszowicz J. 1985. Przewodnik do oznaczania krajowych roślin zielarskich. PWRiL, Warszawa.
  3. Lewkowicz-Mosiej T. 2003. Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki, Warszawa.
  4. Seneta W. 1966. Żywopłoty. Wydanie III poprawione i uzupełnione. PWRiL, Warszawa.
  5. Bugała W. 1991. Drzewa i krzewy dla terenów zieleni. PWRiL, Warszawa.

Logo internetowy ogród

Pozostaw komentarz

Należy wypełnić prosty test (poniżej). Najedź myszką na kwadrat obok napisu 'Nie jestem robotem' i naciśnij lewy przycisk myszy komputerowej. Po przejściu testu można wysłać komentarz. Przepraszamy za utrudnienia

*Komentując wpis, akceptujesz jednocześnie paragraf nr 9 regulaminu wortalu (patrz stopka)

Skomentuj jako pierwszy