Nazwa gatunkowa: Biedrzeniec anyż - Pimpinella anisum L. [2,5]

Angielska nazwa: Anise [2]

Inna nazwa: Anyż, Anyżek [3], Anisum vulgare Gaertn [2].

Rodzina: Selerowate - Apiaceae [2,4], dawniej Baldaszkowate - Umbelliferae [3,5].


Morfologia:

Wysokość: 50-100 cm [zb. 1,4], 30-50 cm [5].

Kwiaty: białe lub różowe, na szczytach pędów, zebrane w złożone baldachy [1], bez pokryw i pokrywek [5]. Kwiaty są niepozorne, korona złożona z pięciu płatków, i pięciu pręcików []. Roślina obcopylna [4].

Owoce: rozłupnia długości 3-5 mm, szerokości 2-6 mm, o chropowatej powierzchni z dziesięcioma jaśniejszymi żeberkami, owoce są w kolorze szarożółtego do zielono-brązowego. Rozłupnia (rozłupka) rozpada się na dwie niełupki [3].

Łodyga: rozgałęziona w górnej części, obła [1,3], naga lub owłosiona [zb. 1,3,5], okrągła [4], pełna, w górnych partiach prawie bez liści [5].

Liście: u biedrzeńca występują trzy rodzaje liści, dolne; długoogonkowe, środkowe; trójklapowe, górne; krótkoogonkowe, dwu- lub trójpierzaste [3].

Nasiona:

Korzenie/kłącze: kłącze krótkie, wielogłowe, zakończone walcowatym korzeniem [5]


Biologia:

Długość życia rośliny: roślina roczna (w polskich warunkach) [1]. Możliwa uprawa w Polsce [3].

Pokrój: średniej wysokości roślina zielna, bylina [5].

Kwitnienie: miesiące letnie [1], czerwiec-lipiec (VI-VII) [4], czerwiec-wrzesień (VI-IX).

Rozmnażanie: generatywnie poprzez siew nasion.


Ekologia:

Pochodzenie: wschodnie wybrzeża Morza Śródziemnego, Egipt, Azja Mniejsza [zb. 2,3]

Zasięg terytorialny: południowa Europa, północna część Afryki.

Siedliska: bory iglaste, zarośla, suche wzgórza, przydroża [5].

Roślina uprawiania w środkowej Europie (w Hiszpanii, Francji i we Włoszech), Meksyku, Indiach, Turcji, Syrii, Maroku) [2].


Uprawa:

Stanowisko:

Podłoże: .

Nawadnianie:

Nawożenie:

Termin siewu: marzec - kwiecień (III-IV) [+].


Zastosowanie:

Zielarstwo: Roślina lecznicza [2,4], roślina przyprawowa [2].

Przemysł farmaceutyczny - produkcja syropów, lecznicze napary, wody aromatyzowanej i olejku anyżowego - Oleum anisi.

Roślina miododajna [4].

Przemysł alkoholowy; biedrzeniec używany jest do aromatyzowania różnych alkoholi i do wyrobu anyżówki [4].

Przemysł spożywczy [4]

Przemysł perfumeryjny [4]

Surowiec zielarski:

Owoc anyżu Fructus anisi vulgaris [3] syn. Fructus anisi [2]

Korzeń biedrzeńca Radix Pimpinellae [5]

Ziele anyżu Herba Pimpinellae [5]

Zbiór surowca zielarskiego:

Owoce: Zbiór surowca polega na koszeniu całych roślin lub zrywaniu baldachów, gdy owoce osiągną barwę szarozieloną. Termin zbioru zbioru wypada podczas dojrzewania owoców (przed opadem owoców z rośliny). Ze ściętych roślin robi się snopki i suszy. Wysuszone rośliny poddaje się młóceniu [3].

Po młóceniu owoce poddaje się dosuszaniu w temperaturze mniejszej niż 35 °C [3].

Kłącze i korze: zbioru dokonuje się wczesną wiosną lub na jesień, z roślin okazalszych. Surowiec pozyskuje się przeważnie z upraw [5].

Informacje dotyczące surowca zielarskiego:

Owoce: Surowiec powinien zawierać co najmniej 2% olejku eterycznego [3].

Owoce: Surowiec posiada intensywny, korzenny zapach i odświeżający, korzenno-słodkawy smak [3].

Owoce: Surowiec opisany jest w FP IV [3].

Korzenie i kłącza: suchy, pomarszczony, koloru szarożółtego, szarobrunatnego, zapach słaby, smak słodki przechodzący w ostry, palący [5].

Skład chemiczny surowca zielarskiego:

Owoce: Olejek eteryczny (2-3%, anetol 80-90%, metylochawikol, aldehyd anyżowy), tłuszcze (3-23%), białko (18%), cukry (3-5%), śluzy, cholina [zbiorcze 2,3].

Korzenie i kłącze: olejek eteryczny (azulen), glikozydy (pochodne kumaryny), saponiny, kwasy organiczne [5].

Działanie surowca zielarskiego:

Owoce: Wykrztuśne, dezynfekujące, rozkurczowe (przy kolce jelitowej i żołądkowej - zmniejsza napięcie mięśni gładkich), wiatropędne pobudza trawienie (wydzielanie soków trawiennych), zapobiega wzdęciom, wzmaga laktację u karmiących matek, poprawia trawienie a także apetyt u dzieci i osób dorosłych [zbiorcze 2,3,4].

Owoce: Surowiec można stosować u dzieci, ale w małych dawkach i po konsultacji z lekarzem. Podawanie leków z udziałem anyżu matkom karmiącym działa wiatropędnie (przeciw wiatrom) i przeciwskurczowo również na niemowlęta [2].

Korzenie i kłącze: wykrztuśne, rozkurczowe, przeciwastmatyczne, moczopędne, antyseptyczne. Forma stosowania surowca to odwary, które wykorzystuje się głównie w chorobach związanych z układem oddechowym i pokarmowym. Zewnętrznie korzenie i kłącze biedrzeńca zaleca się przy anginie, bólach gardła i stanach zapalnych jamy ustnej [5].

Surowiec jako przyprawa:

Zmielone owoce używane są jako przyprawa do ciast, miodowników, pierników, słodkiego pieczywa, i ciast wigilijnych. Biedrzeniec używany jest także do zagęszczonych zup mlecznych, owocowych, płatków owsianych, słodkich potraw z ryżu, budyniów, sałatek owocowych, wyrobów cukierniczych. Dobrze komponuje się z burakami, czerwoną kapustą, ogórkami, marchwią, kompotami owocowymi z gruszek, jabłek i śliwek. Służy do aromatyzowania likierów i syropów przeciwkaszlowych [zb. 1,2].

W kuchni wschodniej liście biedrzeńca dodaje się do sałatek [2].

Przetworzony surowiec:

Po destylacji surowca otrzymuje się olejek eteryczny Oleum Anisi, który używany jest do produkcji Spiritus Ammonii anisatus [3].


Ciekawostki:

Biedrzeniec używany był jako przyprawa i lek w starożytnym Egipcie, Rzymie i Grecji [1].

Najbardziej cenione są owoce anyżu uprawiane w Czechach, Słowacji i we Włoszech [1].

Biedrzeniec anyż trafił do Polski dzięki mnichom z Zakonu Świętego Benedykta [4].

Anyżowi przypisywane są magiczne właściwości [4].

Wysuszone owoce poprawiają zdolności parapsychiczne [4].


Odmiany i gatunki pokrewne:


Źródło:
  1. Sedo A. Krejca J. 1987. Rośliny źródłem przypraw. PWRiL, Warszawa.
  2. Lewkowicz-Mosiej T. 2003. Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki, Warszawa.
  3. Walewski W. 1985. Towaroznawstwo zielarskie. PZWL, Warszawa: 191.
  4. Trojan E. 2010. Przyprawy. AA s.c., Kraków.
  5. Polakowska M. 1987. Leśne rośliny zielarskie. PWRiL, Warszawa.

Logo internetowy ogród

Pozostaw komentarz

Należy wypełnić prosty test (poniżej). Najedź myszką na kwadrat obok napisu 'Nie jestem robotem' i naciśnij lewy przycisk myszy komputerowej. Po przejściu testu można wysłać komentarz. Przepraszamy za utrudnienia

*Komentując wpis, akceptujesz jednocześnie paragraf nr 9 regulaminu wortalu (patrz stopka)

Skomentuj jako pierwszy