Nazwa gatunkowa: Pierwiosnek lekarski - Primula veris L.

Inna nazwa: Pierwiosnek lub Pierwiosnka [3], pierwiosnka lekarska[], Primula officinalis (L.) Hill.[3]

Rodzina: Pierwiosnkowate - Primulaceae


Pierwiosnek lekarski

Wysokość: 20-40 cm

Pokrój: niska bylina

Kwiaty: zebrane w kwiatostany na szczycie nagiego głąbika. Korony kwiatów pierwiosnka lekarskiego są złocistożółte, pachnące, średnicy 1-2 cm. Łodyga kwiatostanu długości 10-20 cm, owłosiona. Kielich trwały rurkowaty, z pięcioma ząbkami, bladozielony lub żółtawozielony.

Owoce: jajowata, jednokomorowa, torebka, z kielichem.

Łodyga: okrągła, na końcu znajduje się kwiatostan.

Liście: wyrastają z kłącza, podłużnie jajowate, tworzą rozetę liściową, młode liście zwinięte , pomarszczone, nieregularnie karbowane, na szczycie zaokrąglone.

Nasiona: liczne, płaskie.

Korzenie: krótkie kłącze i liczne korzenie. Kłącze jest wielogłowe, często powyginane, szarobrunatne lub czerwonobrunatne. Korzenie są walcowate, podłużnie bruzdowane, szarożółte, lub szarobrunatne.


Biologia:

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia.

Typ/forma życiowa rośliny: bylina

Kwitnienie: marzec - maj (III-V) [2]

Rozmnażanie: generatywne poprzez nasiona.


Ekologia:

Zasięg terytorialny: Polska - gatunek rodzimy, Europa od niżu aż po wyżyny, klimat umiarkowany Azji

Siedliska: lasy liściaste Primulo veris-Carpinetum, łąki oraz zbiorowiska przyśródziemnomorskie półsuche murawyMesobromion, kontynentalne suche i półsuche murawy Cirsio-Brachypodion, rzadziej w związku wielokośne łąki świeże Arrhenatherion.

W Polsce w stanie naturalnym jest pod częściową ochroną.


Zastosowanie:

Zielarstwo: roślina lecznicza, lecznictwo ludowe

Kwiaciarstwo: Roślina ozdobna.

Surowiec zielarski:

Korzeń pierwiosnka - Radix Primulae.

Surowiec zielarski:

Ze względu na to że pierwiosnek lekarski w stanie naturalnym jest pod ochroną, surowiec pochodzi wyłącznie z upraw.

Korzenie wykopuje się jesienią i po oczyszczeniu szczotką suszy w temperaturze 40-50°C.

Informacje na temat surowca:

Korzeń ma zapach swoisty, słaby, a smak gorzkawy, drapiący.

Surowiec zazwyczaj pochodzi z importu.

Surowiec opisany był w FP IV.

Surowiec zawiera:

Korzeń pierwiosnka: []

Liście: []

zawierają dużo witaminy C

Działanie:

Silnie wykrztuszające z powodu drażnienia błon śluzowych oskrzeli. Stosowany w postaci naparów w nieżytach górnych dróg oddechowych, w krztuśću, zapaleniu płuc. W medycynie ludowej odwar z kwiatów używano przy schorzeniach z układem moczowym i reumatyzmie.

Herbatka z kwiatów polecana jest przy bezsenności i migrenie.


Zdjęcia:

Pierwiosnek lekarski kwiatostan Primula veris

Kwiatostan piwriosnka lekarskiego


Odmiany i gatunki pokrewne:

Pierwiosnek bezłodygowy - Primula vulgaris
Pierwiosnek kubkowaty/Prymula - Primula obconica - szerokojajowate, owłosione liście
Pierwiosnek ślimakowaty - Primula malacoides - wielopiętrowe okółki kwatowe i różowych kwiatach
Pierwiosnek wyniosły - Primula eliator - roślina ozdobna, roślina lecznicza.
Pierwiosnek ząbkowany - Primula denticulata

Źródło:
  1. Walewski W. 1985. Towaroznawstwo zielarskie. PZWL, Warszawa.
  2. Cincura F. Ferakova V. Majovsky J., Somsak L., Zaborsky J. 1990. Pospolite rośliny środkowej Europy. PZWL, Warszawa.
  3. Muszyński J. 1956. Roślinne leki ludowe. Ludowa Spółdzielnia wydawnicza, Warszawa.