Nazwa gatunkowa: Figowiec sprężysty - Ficus elastica Roxb. ex Hornem. [4,7]

Angielska nazwa: Indian rubber tree [3], Rubber Plant [7]

Inne nazwy:

Rodzina: Morwowate - Moraceae [4,7]


Figowiec sprężysty Ficus elastica

Figowiec sprężysty

Systematyka: (kliknij, aby rozwinąć)


Morfologia:

Wysokość: do 55 m [7]

Pokrój: wysokie, wiecznie zielone drzewo [7].

Kwiaty: kwiaty tych figowców zapylane są przez wyspecjalizowane osy, a sama procedura zapylania jest dość skomplikowana. [7].

Owoce: małe owalne, zielono-żółte figi. Figi dojrzewają na jednym osobniku w tym samym czasie [7]

Łodyga/Pień/Pędy: łodyga fikusa jest zdrewniała, okrągła. Młode pędy są jasno zielone później drewnieją i stają się jasno brązowe, w środku płynie sok mleczny . Z pnia wyrastają liczne korzenie, które zwisają aż do gruntu [7].

Liście: owalne, grube, skórzaste, górna strona liści jest ciemnozielona, czasami lśniąca [2], natomiast dolna jest jasnobrązowa lub jasnozielona, 10-35 cm długości, 5-15 cm szerokości, większe liście występują na młodszych niż na starszych osobnikach. Liście są zaostrzone na końcu ,

Nasiona: bd.

Korzenie: System korzeniowy figowców jest płytki i zagęszczony. Fikusy wytwarzają dwa rodzaje korzeni: powietrzne i właściwe. Fikusy, które są epifitami, często wypuszczają z pędów korzenie powietrzne. Gdy korzenie powietrzne zetkną się z gruntem, to wypuszczają korzenie właściwe i powiększają swoją średnicę. Po wypuszczeniu korzeni właściwych, fikusy zaczynają szybciej rosnąć, gdyż mają wtedy do dyspozycji składniki pokarmowe zawarte w glebie. W uprawie doniczkowej fikusów, rzadko spotyka się, aby te, wypuszczały korzenie powietrzne. Korzenie u młodych roślin - siewek składają się głównie z wody (95%) i pełnią dodatkową funkcję zapasową [7].

W Indiach odnotowano zasięg systemu korzeniowego figowca na około 40 metrów [7]

Biologia:

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia, niezimująca na zewnątrz w polskich warunkach klimatcznych [3].

Typ/Forma życiowa rośliny: pnącze lub drzewo [2,7]. Często wyrasta na innych roślinach jako roślina epifityczna [7]

Rozmnażanie: generatywnie poprzez siew nasion , wegetatywnie poprzez sadzonki, odkłady zwykłe, powietrzne i kultury tkankowe (in-vitro) [zbiorcze 1-3,7].


Ekologia:

Pochodzenie: Indie [2]

Zasięg terytorialny:Wschodnia Azja(Indie, Butan, Nepal, Myanmar, Malezja, Indonezja)[7]

Siedliska:dżungla, leśne zbocza, klify, wapienne zbocza, lasy tropikalne (suche oraz wilgotne), tereny do wysokości 1650 m n.p.m.[2,7]


Uprawa:

Stanowisko:

słoneczne - dla roślin uprawianych w gruncie (dotyczy krajów o ciepłym klimacie) [3,7]

półcieniste lub ze światłem rozproszonym dla fikusów uprawianych w pomieszczeniach, w doniczkach [2,3]. Spośród figowców, figowiec elastyczny jest najlepiej przystosowany do słonecznych stanowisk. Jednak nadmierna ilość światła może prowadzić do blaknięcia liści, wykrzywiania się brzegów blaszek liściowych, przyjmowania wzniesionej lub opuszczonej pozycji przez liście, a w najgorszym przypadku do defoliacji. W przypadku zauważenia powyższych objawów należy cieniować uprawę [3].

Podłoże: przepuszczalne, próchniczne, odczyn podłoża: kwaśny [2], pH 5.5-7.5, ale fikus wytrzymuje pH podłoża 5.0 - 8.3, podłoże powinno być średnio żyzne [7]

Nawadnianie: 1-2 razy na tydzień, obfite latem (woda powinna przelać się na podstawkę, po 30 minutach usuwamy pozostałą wodę), najlepiej miękką wodą, podczas spoczynku figowca należy mniej podlewać, ale zachować dużą wilgotność powietrza. Figowce bardzo źle znoszą przesuszanie. Przesuszone fikusy mają na stałe oklapnięte liście. Przyczyną oklapniętych liści może być także zbyt duże zasolenie podłoża, które utrudnia pobieranie wody roślinom [zb. 2,3].

Nawożenie: częste, 3-4/miesiąc, w zależności od wielkości rośliny. W czasie lata figowca sprężystego obficie się nawozi [2]. Stosunek N:P:K w roztworze do nawożenia może wynosić 2:1:2 lub 3:1:2. Zbyt wysokie nawożenie może doprowadzić do zasolenia podłoża i do gubienia starszych liści przez figowca, a także do powstawania chlorotycznych plam na liściach [3].

Zbyt niska dawka potasu (K) w roztworze do nawożenia może prowadzić do rozjaśniania się liści, osłabnięcia wzrostu, a także do znaczącej chlorozy starszych liści figowców. Podobne objawy w postaci chlorozy i nekrozy na brzegach liści mogą pojawić się w przypadku niedoboru magnezu (Mg) w podłożu [3]

Rozmnażanie:

Fikusy najczęściej rozmnaża się z sadzonek pędowo-liściowych lub wierzchołkowych [1,2]. Uznaje się, że rozmnażanie fikusów nie jest łatwym zabiegiem [2]. Kawałki pędów, użytych na sadzonki, muszą posiadać co najmniej jeden liść. Sadzonki pozostawiamy na powietrzu na około 24h godziny lub wsadzamy do ciepłej wody lub delikatnie opalamy zapalniczką, aby sok mleczny wysechł lub wyciekł. Skrzepły sok usuwamy szmatką [2]. Sadzonki umieszczamy w torfie, piasku lub ziemi liściowej w mnożarce, w której panuje wysoka wilgotność [1]. Temperatura podłoża do ukorzeniania sadzonek fikusów powinna wynosić 28-30°C [2]. Aby zapobiec nadmiernemu parowaniu przez liście, można liście przyciąć lub zawinąć w tutkę przy pomocy gumki lub rafii. Po 4-5 tygodniach pojawiają się korzenie i figowca można przesadzać do mieszanki ziemi liściowej z piaskiem.

Figowca można ukorzenić także poprzez wstawienie odcinka pędowo-liściowego do wody. Należy po jakimś czasie chusteczką oczyścić sok mleczny. Po około 4 tygodniach pojawią się pierwsze korzenie.

Obecnie kultury tkankowe wypierają inne metody rozmnażania figowca. Młode figowce otrzymane w wyniku mikrorozmnażania mają ładniejszy pokrój (są bardziej zwarte, mają więcej liści) w porównaniu do figowców otrzymanych z sadzonek lub odkładów [3]

Figowca można także rozmnażać również generatywnie poprzez wysiew nasion [7]. Nasiona kiełkują tylko na świetle, więc należy je przykryć bardzo cienką warstwą piasku lub przezroczystą folią [?].

Zdolność kiełkowania nasion fikusów wynosi około 20-50% i przez 3 miesiące od zbioru nasiona nie tracą znacząco zdolności do wykiełkowania. Po wysianiu nasion wyodrębnionych z owocowej pulpy pierwsze siewki pojawiają się po około 2 tygodniach. Podobno nasiona figowca pozyskane z ptasich lub nietoperzych? odchodów kiełkują znacznie szybciej. Siewki, które osiągną kilka centymetrów, wysadza się na rozsadnik w rozstawie 25-40 cm. Młode rośliny można wysadzać na miejsce stałe, gdy osiągną 35-40 cm wysokości, chociaż w Indiach młode fikusy wysadza się, gdy te osiągną 3 metry [7]

Fikusy z dużym powodzeniem można rozmnażać z odkładów powietrznych, które po 40 dniach można odjąć od rośliny macierzystej[7]

Na sadzonki należy wybierać rośliny mateczne, z których sadzonki najlepiej się ukorzeniają. Jest to dość ważne jeżeli chodzi o przeznaczenie sadzonek, ponieważ niektóre osobniki produkują więcej lateksu, natomiast inne lepiej się ukorzeniają jako sadzonki [7].

Temperatura uprawy: w czasie zimowego spoczynku fikusom należy zapewnić temperaturę 15-18°C. W okresie lata wyższe temperatury dla tych roślin nie mają większego znaczenia, o ile zapewnimy im odpowiednią wilgotność podłoża i powietrza [2]. W stanie naturalnym fikusy rosną na terenach gdzie panuję średnia roczna temperatura 20-30 °C, a nawet 10-36°C [7]

W ciągu sezonu wegetacyjnego figowiec powinien wydać około 5-6 liści. Jeżeli liści wyrośnie mniej to zaleca się ograniczenie podlewania i nawożenia figowca [2]

Mrozoodporność: brak, figowce sprężyste doznają uszkodzeń przy temperaturze około 0°C [3], chociaż niektórzy donoszą, że fikusy są niszczone przez temperatury poniżej -1 °C [7].

Choroby:

Bakteryjne:

  • Guzowatość korzeni lub podstaw łodyg wywołana przez bakterię Agrobacterium tumefaciens [3]
  • Bakteryjna plamistość liści wywołana przez bakterię Xanthomonas campestris pv. fici [3]

W przypadku zaobserwowania podanych wyżej chorób zaleca się usunięcie zainfekowanych roślin. Przyczyną chorób bakteryjnych może być zbyt wysoka wilgotność w środowisku uprawowym [3].

Grzybowe:

  • Antraknoza liści, której sprawcami mogą być Glomerella cingulata, Colletotrichum spp. [3]
  • Pleśnienie, sprawcą jest Szara pleśń Botrytis cinerea [3]
  • Plamistość liści wywołana przez Cercospora sp .[3]
  • Plamistość liści wywołana przez Corynespora cassiicola [3]
  • Zgnilizna twardzikowa podstawy pędu wywołana przez Sclerotium rolfsii [3]

Jeżeli wystąpią choroby grzybowe podczas uprawy, to można zastosować środki grzybobójcze dla roślin. Zwiększone porażenie przez choroby grzybowe może być spowodowane zbyt wysokim nawożeniem roztworami bogatymi w azot (N), zbyt wysoką wilgotnością podłoża i powietrza, brakiem dostępu świeżego powietrza, a także zaniedbaniem higieny uprawy (brudne pojemniki uprawowe, brudne narzędzia, zakażony materiał sadzonkowy) [3].

Szkodniki:

  • Nicienie (Aphelenchoides besseyi, Pratylenchus sp., Meloidogyne sp., ) - mogą występować na liściach i w podłożu, są niewidoczne gołym okiem. Nicienie powodują plamy na liściach, osłabiony wzrost, zgrubienia na korzeniach i obumieranie roślin. Zaleca się stosowanie sterylnego podłoża i naczyń do uprawy, dobrego materiału rozmnożeniowego, [3].
  • Czerwce mączyste. Na liściach i pędach widoczne są wełniste, niezbyt duże samice i larwy. Powodują osłabiony wzrost roślin, a w najgorszym przypadku obumieranie roślin [3]
  • Tarczniki - występują w postaci przytwierdzonych nieruchomych tarczek na powierzchniach roślin. Tarczniki żerują na liściach, ogonkach liściowych i młodych pędach powodując osłabienie i obumieranie rosliny [3].
  • Wciornastki - bardzo małe owady powodujące małe, liczne, jaśniejsze kropki na liściach oraz skręcanie się liści [3].

Szkodniki w uprawie figowców zwalcza się poprzez doraźne, a czasami regularne stosowanie specjalnych środków do ochrony roślin, dostępnych w wyspecjalizowanych sklepach ogrodniczych [3]


Zastosowanie:

  1. Roślina ozdobna; z liści i pokroju. Figowce są jednymi z ładniejszych roślin pokojowych. Ze względu na duże rozmiary, figowce sprężyste służą głównie do dekoracji dużych pomieszczeń [zb. 2,7].
  2. Z soku figowca można pozyskać kauczuk, lateks [2,7]
  3. Roślina jadalna; młode, nierozwinięte liście fikusa są jadalne i używane do przyrządzania sałatek [7]
  4. Zielarstwo: roślina lecznicza
  5. Zielarstwo: lecznictwo ludowe [7]
  6. Przemysł włókienniczy: z włókien pozyskanych z kory figowców można wytwarzać liny i ubrania [7]
  7. Przemysł drzewny: choć drewno figowców wykazuje niezbyt dobre właściwości technologiczne, to czasami używane jest do produkcji łodzi, stołów [7]
  8. Paliwo stałe; drewno figowców pali się i może posłużyć jako paliwo stałe [7]

Zielarstwo:

Do celów leczniczych używa się wyciągu z korzeni powietrznych fikusa [7]

Lateks otrzymany z kory/pni figowców używa się do leczenia choroby o nazwie trichurioza - (włosogłówczyca) choroba pasożytnicza, występująca w krajach tropikalnych, zwłaszcza na Karaibach [7].


Ciekawostki:

W połowie 19 wieku fikusy uprawiano głównie w celu pozyskania kauczuku, jednak w 1920 roku nastąpił przełom w użytkowaniu tej rośliny, gdyż zaczęto pozyskiwanie kauczuku z innego gatunku - Hevea brasiliensis[7].

Fikus pochłania formaldehyd z powietrza.

Figowce sprężyste wprowadzono do uprawy w mieszkaniach jako rośliny ozdobne około roku 1950 [3]

Można ukorzenić liść figowca w wodzie. U podstawy ogonka liściowego wyrastają wtedy korzenie, lecz nie wiadomo jak długo zajęłoby otrzymanie kompletnej rośliny z takiej sadzonki [6]


Zdjęcia:

Figowiec sprężysty Ficus elastica Figowiec sprężysty Ficus elastica

Figowiec sprężysty

pokrój

Figowiec sprężysty

łodyga

Figowiec sprężysty Ficus elastica

Figowiec sprężysty Ficus elastica


Odmiany i gatunki pokrewne:

MiniaturkaOpis
Figowiec sprężysty 'Abidjan' - Ficus elastica 'Abidjan' - patrz odmiana Rubra[3,5]
Figowiec sprężysty 'Bali' - Ficus elastica 'Bali' - [5]
Figowiec sprężysty 'Belgaplant' - Ficus elastica 'Belgaplant' - [5]
Figowiec sprężysty 'Belize' - Ficus elastica 'Belize' - [5]
Figowiec sprężysty 'Belgica' - Ficus elastica 'Belgica' - [5]
Figowiec sprężysty 'Black Knight' - Ficus elastica 'Black Knight' - [5]
Figowiec sprężysty 'Brasil' - Ficus elastica 'Brasil' - [5]
Figowiec sprężysty 'Decora' - Ficus elastica 'Decora' - liście szerokie, ciemnozielone, wprowadzony do sprzedaży ok 1950 roku, odmiana ta wyparła formę typową (gatunek) figowca uprawianą w mieszkaniach [zb. 2,3,5]
Figowiec sprężysty 'Doescheri' - Ficus elastica 'Doescheri' - odmiana o zwężonych liściach, biało-zółto-zielonych przebarwieniach na blaszcze liściowej, zaróżowionym ogonku i osi liściowej, bardzo ciekawa odmiana figowca[zb. 3,5]
Figowiec sprężysty 'Marmorata' - Ficus elastica 'Marmorata' - liście po części seledynowe [2]
Figowiec sprężysty Melany Ficus elastica MelanyFigowiec sprężysty 'Melany' - Ficus elastica 'Melany' [5]
Figowiec sprężysty 'Nairobi' - Ficus elastica 'Nairobi' - [5]
Figowiec sprężysty 'Pemela' - Ficus elastica 'Pemela' - [5]
Figowiec sprężysty 'Petine' - Ficus elastica 'Petine' - [5]
Figowiec sprężysty 'Robusta' - Ficus elastica 'Robusta' - odmiana ta zastapiła odmianę 'Decora' ze względu na mniejszy, bardziej zwięzły i gęstszy pokrój [zb. 3,5]
Figowiec sprężysty Rubra Ficus elastica RubraFigowiec sprężysty 'Rubra' - Ficus elastica 'Rubra' = 'Burgundy' = 'Abidjan' - odmiana o ciemnych liściach z wyraźnymi czerwonymi żyłkami. Im bardziej słoneczne stanowisko, tym zabarwienie liści jest ciemniejsze i wyraźniejsze [3]
Figowiec sprężysty Schrijveriana Ficus elastica SchrijverianaFigowiec sprężysty 'Schrijveriana' - Ficus elastica 'Schrijveriana' - liście szerokie, żółtozielone przebarwienia [2,5]
Figowiec sprężysty 'Sofia' - Ficus elastica 'Sofia' = 'Sophia' - stosunkowo nowa odmiana o mniejszych i bardziej zaokrąglonych liściach niż odmiana 'Robusta' [zb. 3,5]
Figowiec sprężysty 'Sylvie' - Ficus elastica 'Sylvie' - [5]
Figowiec sprężysty 'Tricolor' - Ficus elastica 'Tricolor' - [5]
Figowiec sprężysty Variegata Ficus elastica VariegataFigowiec sprężysty 'Variegata' - Ficus elastica 'Variegata' - liście biało-żółto-zielone [2]
Figowiec sprężysty 'Zulu Shield' - Ficus elastica 'Zulu Shield' - [5]
Figowiec benjamiński Ficus benjamina Figowiec benjamiński - Ficus benjamina L. - gatunek o znacznie mniejszych liściach w porównaniu do F. elastica
Figowiec lirolistny Ficus lyrata Figowiec lirolistny - Ficus lyrata Warb. - gatunek o wielkich, lirowatych i błyszczących liściach [2]
Figa - Ficus carica L. - jadalne owoce

Źródło:
  1. Kiljańska I. (Red.) 1971. Kwiaciarstwo. PWRiL, Warszawa.
  2. 1990. Rośliny doniczkowe w mieszkaniu. Chemil, Warszawa:85-87.
  3. Ficus Production Guide. Protokół dostępu: http://mrec.ifas.ufl.edu/foliage/folnotes/ficus.htm
  4. Ficus elastica. ITIS. Protokół dostępu: (dostęp )
  5. Ficus elastica. RHS Online - Plant Finder. Protokół dostępu: (dostęp )
  6. Obserwacje i doświadczenia własne: Aleksander Skrzyński
  7. Ficus elastica. Tropical Useful Plants Database. Protokół dostępu: (dostęp )

Logo internetowy ogród
Data publikacji: 11.10.2015
Data modyfikacji: 12.3.2017
Status: Artykuł otwarty - treść może ulec zmianie w każdej chwili

Pozostaw komentarz

Należy wypełnić prosty test (poniżej). Najedź myszką na kwadrat obok napisu 'Nie jestem robotem' i naciśnij lewy przycisk myszy komputerowej. Po przejściu testu można wysłać komentarz. Przepraszamy za utrudnienia

*Komentując wpis, akceptujesz jednocześnie paragraf nr 9 regulaminu wortalu (patrz stopka)

Skomentuj jako pierwszy