Nazwa gatunkowa: Buk zwyczajny - Fagus sylvatica L. [1,2]

Angielska nazwa: European beech [2]

Inna nazwa: Fagus silvatica L. [3]

Rodzina: Bukowate - Fagaceae [2,3]


Buk w lesie Fagus in forest

Buk w lesie

26.6.2016

Morfologia

Wysokość: do 30 m [3].

Kwiaty: wiatropylne, rozwijają się razem z liśćmi . Męskie kwiaty znajdują się w gęstych główkach zwisających na osadkach, mają 8-16 pręcików i drobne okwiaty, złożone z krótkiej, 4-7 klapowej rurki. Kwiaty żeńskie małe, zazwyczaj występują w parze we wspólnej 4 listnej okrywie, która po dojrzeniu i wysypaniu owoców pęka a później opada [3].

Owoce: orzeszki po dwa w okrywie, trójkanciaste, ostro zakończone, z brązową, cienką łupiną, z okrywającą miseczką (capula). Miseczka pokryta jest szczeciniastymi wyrostkami, przytwierdzona na owłosionym trzonku długości do 2 cm. Orzeszki są przysmakiem wielu ptaków i ssaków. Orzeszki nazywane są potocznie bukwią [3].

Pędy/Pień/Kora: Pień z gładką szarą korą. Młode pędy owłosione. Pień rozgałęziony nisko nad ziemią [3].

Pączki: pokryte zachodzącymi na siebie łuskami [3].

Liście: eliptyczne, (zwykle) opadające na zimę, ustawione skrętolegle w 2 prostnicach, długości 4-10 cm, szerokości 2,5-6 cm, całobrzegie, falisto ząbkowane, orzęsione, z 5-9 parami nerwów bocznych [3]. Młode liście owłosione z obu stron, starsze tylko na nerwie głównym. Wiosną liście buków mają przepiękną jasnozieloną barwę. Na jesień liście przebarwiają się na kolor żółty i żółto-brązowy. U młodych osobników uschnięte liście czasami zostają na pędach przez okres zimy. Ogonek liściowy owłosiony, długości do 1 cm [3].

Nasiona:

Kłącze:

Korzenie:


Biologia

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia, długowieczna [3].

Pokrój: drzewo z szeroką, gęstą, kopulastą koroną [3].

Kwitnienie: maj (V) [3].

Owocowanie: wrzesień lub początek października (IX-X). Obfite owocowanie występuje raz na 3-5 lat [3].

Pienność: roślina jednopienna - kwiaty męskie oraz żeńskie występują na tym samym osobniku [3].

Rozmnażanie: generatywne poprzez siew nasion, wegetatywne poprzez szczepienie (odmiany oraz rzadkie gatunki) [3].

Młode buki charakteryzują się szybkim wzrostem [3]


Ekologia

Pochodzenie:

Zasięg terytorialny: Europa Zachodnia, Środkowa i Południowa. W Polsce buk występuje naturalnie do północno-wschodniej części kraju. W górach występuje w lasach regla dolnego, w Tatrach jego zasięg dochodzi do 1295 m.n.p.m [3].

Siedliska: Buczyny (Fagetum), lasy mieszane (dąb, grab, sosny i inne), puszcza bukowa pod Szczecinem [3].


Uprawa

Stanowisko: słoneczne. Młode okazy znoszą zacienienie, ale należy je przyzwyczaić do oświetlonych stanowisk [3].

Podłoże: buk ma dość wysokie wymagania odnośnie gleby. Gleba pod buki powinna być żyzna, dobrze zdrenowana, umiarkowanie wilgotna, wapienna [3].

Nawadnianie:

Mrozoodporność: późne przymrozki mogą uszkadzać soczyste liście [3]

Rozmnażanie: siew nasion należy wykonać jesienią zaraz po zbiorze lub na wiosnę po przechowaniu nasion w wilgotnym piasku wymieszanym z torfem i temperaturze 2-5 °C. Podczas lat kiedy owocowanie buka jest niskie, materiał nasienny przechowuje się w specjalnych chłodniach. Szczepienie: wykonuje się w gruncie na wiosnę. Zrazy do szczepienia powinny być dwuletnie. Podczas zimy szczepienie buków można przeprowadzić w szklarni. Buki można również rozmnażać poprzez ablaktację [3].

Buki dobrze znoszą częste cięcie, dlatego można je z powodzeniem wykorzystywać na żywopłoty [3].


Zastosowanie

  1. Dendrologia, Gatunek typowo leśny, Tereny zieleni: parki, zadrzewienia krajobrazowe i przydrożne, żywopłoty [3].
  2. Przemysł drzewny i meblarski. Drewno bukowe jest twarde, ciężkie, łupliwe. Drewno bukowe nadaje się do parkietów [3].
  3. Stolarstwo, tokarstwo itp.
  4. Zielarstwo roślina lecznicza
  5. Zielarstwo: roślina barwierska

Barwierstwo:

Suszone liścia buka używane są do barwienia skorupek jajek w okresie wielkanocnym []


Ciekawostki:

Nasiona zawierają faginę, która w większych ilościach jest toksyczna i posiada podobny wpływ na organizm jak alkohol [4]. Spożycie kilkadziesiąt nasion (30-150 sztuk) przez człowieka może spowodować zaburzenia percepcji, otumanienie, pogorszenie samopoczucia oraz wymioty. [7]


Zdjęcia:

Buk zwyczajny Fagus sylvatica Buk zwyczajny Fagus sylvatica

Buk zwyczajny

Buk zwyczajny

Buk zwyczajny Fagus sylvatica młode liście Buk zwyczajny Fagus sylvatica żywopłot

Buk zwyczajny młode liście

Buk zwyczajny żywopłot

Buk zwyczajny Fagus sylvatica Buk zwyczajny owoce Fagus sylvatica fruits

Buk zwyczajny

Owoce buka

Buk zwyczajny owoce Fagus sylvatica Buk zwyczajny liście Fagus leaves

Buk zwyczajny

Owoce

Buk zwyczajny

liście


Odmiany, gatunki pokrewne i rośliny podobne:

buk zwyczajny aspleniifolia  miniaturkaBuk zwyczajny 'Asplenifolia' Fagus sylvatica 'Aspleniifolia', Fagus sylvatica var. heterophylla 'Aspleniifolia' - odmiana wycinana, powolny wzrost, liście wąskie, zatokowo klapowane, do niewielkich ogrodów [3]
Buk zwyczajny atropurpureaBuk zwyczajny 'Atropunicea' Fagus sylvatica 'Atropunicea' = f. atropurpurea Kirchn. - odmiana czerwonolistna, korona szeroka, kulista, liście ciemnopurpurowe, na wiosnę czarno-purpurowe, później ciemnobrązowe, odmiana z 1750 r., starsze osobniki dość zmienne ze względu na generatywne rozmnażanie [3]
Buk zwyczajny 'Fastigiata' Fagus sylvatica 'Fastigiata' = f. pyramidalis Kirchn. = f. dawyckii Hesse - odmiana stożkowata, pokrój kolumnowy, gałęzie przylegające do pnia, odmiana znaleziona w Szkocji w 1800 r., wolny wzrost, zastosowanie: zieleńce osiedlowe, przydomowe ogródki [3]
Buk zwyczajny 'Laciniata' Fagus sylvatica 'Laciniata' = f. heterophylla hort. = f. incisa hort. - odmiana strzępolistna, silny wzrost, liście powcinane do połowy blaszki liściowej, klapy ostro zakończone [3]
buk zwyczajny pendula miniaturkaBuk zwyczajny 'Pendula' Fagus sylvatica 'Pendula' - odmiana o zwisających pędach, parasolowaty pokrój, bardzo efektowna i dekoracyjna, nawet w stanie w zimie, rozmnażana przez szczepienie [1,3]
buk zwyczajny purpurea pendula miniaturkaBuk zwyczajny 'Purpurea Pendula' Fagus sylvatica 'Purpurea Pendula' - odmiana o zwisających, długich pędach, na których wyrastają purpurowo-zielone liście
Buk zwyczajny 'Rohaniii' Fagus sylvatica 'Rohanii' - odmiana Rohana, silny wzrost, zwarta korona, liście węższe, wiosną zabarwione na czerwono, w lecie purpurowo-zielone, o. rzadko spotykana [3]
Buk zwyczajny 'Zlatia' Fagus sylvatica 'Zlatia' - odmiana żółtolistna, [3]
Buk wschodni Fagus orientalis Lipsky - [3]

Źródło:
  1. Obserwacje własne: Aleksander Skrzyński (Wyjście do Ogrodu Botanicznego w Krakowie: (3.9.2014))
  2. Fagus sylvatica. ITIS. Protokół dostępu: http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=502590 (dostęp 25.3.2015)
  3. Bugała W. 1991. Drzewa i krzewy dla terenów zieleni. PWRiL, Warszawa.
  4. Łuczaj Ł. 2002. Dzikie rośliny jadalne Polski. Chemigrafia, Krosno.
  5. Obserwacje własne: Aleksander Skrzyński
  6. Lewkowicz-Mosiej T. 2003. Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki, Warszawa.
  7. Wypowiedzi internautów na forum, temat: Fagina - owoc buka. hyperreal.info. Protokół dostępu: (dostęp )

Logo internetowy ogród

Pozostaw komentarz

Należy wypełnić prosty test (poniżej). Najedź myszką na kwadrat obok napisu 'Nie jestem robotem' i naciśnij lewy przycisk myszy komputerowej. Po przejściu testu można wysłać komentarz. Przepraszamy za utrudnienia

*Komentując wpis, akceptujesz jednocześnie paragraf nr 9 regulaminu wortalu (patrz stopka)

Skomentuj jako pierwszy